Dimitri Mendeleyev Kimdir, Hayatı, Eserleri, Hakkında Bilgi

52

MENDELEYEV, Dimitriy İvanoviç (1834-1907) Rus, kimyacı. Elementlerin birçok fiziksel ve kimyasal özelliğinin atom ağırlıklarına bağlı olarak periyodik bir biçimde değiştiğini bulmuş, elementlerin periyodik tablosunu hazırlayarak çağdaş kimyanın temelini atmıştır.

8 Şubat 1834’te Sibirya’daki İTobolsk’ta doğdu, 2 Şubat 1907’de St.Petersburg’da öldü. Ailesinin on yedinci (kimi kaynaklara göre on dördüncü) ve son çocuğu olan Mendeleyev’in çocukluğu oldukça zor geçti. Babası öğretmendi, Mendeleyev’in doğduğu yıl kör oldu ve emekliye ayrıldı,: annesi aileye maddi destek sağlamak amacıyla yakınlardaki bir cam fabrikasının işletmesini üstlendi. Babasının 1847’de ölmesi, bir yıl sonra da fabrikanın yanması üzerine annesi, Mendeleyev’i, liseden mezun olduğu 1849’da üniversiteye yerleştirmek amacıyla Moskova’ya götürdü. Ne var ki Mendeleyev Sibirya kökenli olması nedeniyle ne Moskova, ne de Petersburg üniversitelerine alındı. 1850’de annesinin ölümünden birkaç hafta önce Petersburg Pedagoji Enstitüsü’ne girebildi. Burada üstün başarı gösteren ve 1855’te mezun olduğunda altm madalyayla ödüllendirilen Mendeleyev Kırım Savaşı dolayısıyla kapalı olan Simferopol Gimnasium’una öğretmen olarak atandı. Daha sonra Odessa Lisesi’ne gönderildi.

Bu dönemde kimyasal maddelerin bileşimi ile kristal oluşturma biçimleri arasındaki ilişkiyi incelemeye başlayan Mendeleyev, 1856’da Petersburg Üniversitesi’nden lisansüstü derecesi aldı; öğretim üyesi olmak amacıyla silisyum bileşikleri üstüne bir tez  savunarak 1857’de üniversitede ders vermeye başladı. 1859-1860 yıllarında ilkin kısa bir süre Sorbonne’da bulundu, daha sonra da Heidelberg Üniversitesi’nde çalıştı. Heidelberg’de Bunsen ile çalıştığı gibi, kendi laboratuvarını kurarak, gazların basınç altında sıvılaş-tırılabilmesinin olanaklı olduğu sıcaklığın üst sınırını oluşturan “kritik sıcaklık” olgusunu T.Andrews’ten bağımsız olarak ortaya çıkardı. 1860’ta Karlsruhe’de toplanan kimya kongresine katıldı, burada başta Dumas ve Cannizzaro olmak üzere dönemin ünlü kimyacılarıyla tanışma olanağını buldu. Petersburg’a döndüğünde, 1861-1864 arası düzenli bir akademik çalışma ortamı bulamayan Mendeleyev daha çok bilimsel yayınlara ağırlık verdi. 1864’te Petersburg Teknoloji Enstitüsü’nde kimya, üç yıl sonra da buna ek olarak Petersburg Üniversitesi’nde genel kimya profesörlüğüne atandı. 1865’te alkol bileşiklerinin sudaki çözeltilerine ilişkin bir tezle doktora derecesini aldı. Dersleri için yeterli bir kitabın bulunmadığını gören Mendeleyev’in 1868-1871 arasında bölüm bölüm yayımladığı Osnoviy kimii (“Kimyanın İlkeleri”) adlı kitabı, konusunda kısa sürede bir klasik oldu. Mendeleyev yaşamı boyunca bu kitabın, kimyadaki gelişmeleri izleyen bir biçimde yedi yeni basımını düzenlemiştir. 1890’da Almanca’ya, 189İ’de İngilizce’ ye, 1895’te Fransızca’ya çevrilen Osnoviy kimii Mendeleyev’in ölümünden sonra da birçok kez yeniden basılmıştır.

1854’ten başlayarak elementlerin ortak kimyasal özelliklerine dayalı bir sınıflandırma yöntemi üzerinde çalışan Mendeleyev’in bu konuya ilişkin bildirisi, Mart 1869’da, kuruluşuna büyük katkıda bulunduğu Rus Kimya Derneği’nin bir toplantısında okundu. Aynı yıl, artan atom ağırlığına göre sıralanan elemen-telerin kimyasal özelliklerinin periyodik olarak yinelediğini belirleyen, bu nedenle de “elementlerin periyodik yasası” olarak adlandırılan bu buluşuna ilişkin bir makale yayımlayan Mendeleyev, sonraki üç yılını, ortak özellikler gösteren elementlerin gruplara ayrılmasına dayalı, “periyodik tablo” diye adlandırılan sınıflandırma yöntemini geliştirmeye ayırdı.