KARL MARXIN YABANCILAŞMA TEORİSİ

     Karl Marx’ın yabancılaşma ile ilgili metinlerinden hazırlanan bu derleme, Marx’ın Yahudi Sorunu gibi gençlik dönemi ürünlerinden başlayarak Kapital gibi olgunluk dönemi yapıtlarına  kadar kronolojik olarak Marksist düşüncenin bu temel kavramına yer vermiştir.              İnsanın kayıtsız şartsız ve hatta düşman bir evrende kendi başına yalnız olduğu anlamında yabancılaşma, nerdeyse tüm insan ve toplum bilimlerinde, felsefede ve edebiyatta önemli bir tema olmakla...

Eleştirel Teori (Frankfurt Okulu)

  Toplumun işleyişini tahakküm süreciyle açıklayan Eleştirel Teori,  “Çatışma Teorisi” ya da -1923 yılında Frankfurt Üniversitesi’ne bağlı Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde zengin bir iş adamı olan Felix Weil’in sağladığı finansmanla çalışmaya başlayan bir grup sosyal bilimcinin oluşturduğu bir düşünce akımı olduğundan- “Frankfurt Okulu” adıyla da tanınmaktadır. Bu düşünce okulu temelde, sosyal kontrol mekânizmalarını hükmedilenleri baskılama aygıtları olarak görmüş; hükmedilen sınıfın,...

Etnometodoloji

Etnometodoloji, 1960’lı yıllarda California Üniversitesi öğretim üyelerinden Harold Garfinkel tarafından geliştirilen, günlük hayatımızdaki sosyal ilişkilerin analizine yönelik yeni bakış açıları sağlayan bir teoridir. Buradaki “etno” (ethno) teriminin “etnoloji”ye yönelik çağrışımı yanıltıcıdır. “Etnometod” olarak okunması gereken terim, ‘herhangi bir sosyal oluşumun üyelerinin eylemlerinde kendini gösteren metot’ anlamına gelir. Sondaki “loji” (logy) eki bilimsel inceleme demektir. Yani, etnometodoloji “etnometotlar”ın bilimi anlamına...

Fonksiyonalizm

  Fonksiyonalist teori temelde, toplumu yaşayan bir organizma olarak gören ve bu organizmayı oluşturan tüm parçaların onun hayatiyetine katkıda bulunan bir işlev üstlendiğini ileri süren bir yaklaşımdır.Fonksiyonalist teori, Comte, Spencer ve Durkheim’in attığı temeller üzerinde, Malinowski ile Radcliffe-Brown tarafından iskeleti kurulan, Parsons tarafından duvarları örülen ve Merton tarafından da kusurları giderilmeye çalışılan bir bina olarak düşünülebilir. Bu binanın sosyolojinin son...

İşlevselcilik, Yapısal İşlevselcilik (Sosyoloji)

Türkçede "işlevselcilik" diye de anılan Fonksiyonalizm, iş, görev, rol anlamına gelen "fonksiyon" kelimesinden türetilmiş bir terimdir. Sosyal bilimlerde, toplumsal hadiseleri ve kurumları evrimci yaklaşıma göre değil de, toplum içinde yerine getirdikleri görevlere göre inceleyen yaklaşım tarzına "fonsiyonalizm" adı verilir. Başka bir tanıma göre, toplumu, her bir üyesi belirli bir fonksiyon ifa eden karşılıklı ilişkiler düzeni olarak gören ve toplumu...

TÜRKİYE’DE ADLİ ALANDA GÖREV YAPAN PSİKOLOGLARIN TEMEL ÇALIŞMA ALANLARI

Aile MahkemeleriAile mahkemeleri aile içi uzlaşmazlıklarda, boşanma, velayet gibi konularda görev yapan özel mahkemelerdir. Aile mahkemeleri kadrosunda uzman sosyal çalışmacı olarak psikologlar görev yaparlar. Psikologlar, davaya hazırlık aşamasında veya dava sürmekte iken eşler ve/veya çocuklarla çeşitli değerlendirme görüşmeleri yaparlar. Bu değerlendirmeler yüz yüze mülakatlar şeklinde olabileceği gibi, çeşitli ölç- me-değerlendirme gereçlerinin kullanılmasını da içerir. Psikolog, hâkimin gerekli gördüğü durumlarda,...

Sosyoloji Teorilerinin Sınıflandırılması

  Sosyoloji teorileri bu konu üzerinde çalışmalar yapan sosyologlar tarafından çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmalar münhasıran teorileri inceleyen çalışmalarda tüm sosyoloji tarihini kapsayan boyutlarda ele alınmakta,** genel sosyoloji kitaplarında daha çok geçerliliğini sürdüren teoriler üzerinde durulmakta, diğer sosyoloji kitaplarında ise konuyla olan ilgileri ölçüsünde kısmen anlatılmaktadır. Sosyoloji tarihi çalışmalarında ise çoğu zaman biyografik düzlemde konu incelenirken, üzerinde durulan sosyologun hayatı...

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri

  Sosyoloji teorileri, toplumun ya da bazı sosyal olguların bilimsel kabul edilen bir metotla incelenmesiyle varılan genellemelerdir. Sosyologlar, sosyolojinin bir disiplin olarak şekillenmeye başladığı XIX. yüzyılın ortalarından günümüze kadar uzanan süreçte, toplumu bilimsel olarak anlayabilmek ve toplumsal ilişkileri anlamlandırabilmek için çeşitli teoriler geliştirmişlerdir. Bu teoriler kronolojik bir yaklaşımla “klasik teoriler” ve “günümüz teorileri” olmak üzere iki kategoride incelenmektedir. Bilindiği üzere...

Teori Kavramı Nedir

  Teori, “gözlem” anlamına gelen Latince’deki “theoria” ve Grekçe’deki “theôria”dan gelen bir terimdir.  Bilim dilinde, -Isaac Asimov’un tanımıyla- “araştırma alanının bazı yönlerinin uzun gözlemlere ve mümkünse deneylere dayalı detaylı bir tasviri”ni ifade eder.  “Gözlemlenebilen bir alanın belirli görünümlerini sistematik bir yolla ve kavramsal olarak biçimlendirmeye yarayan birbiriyle ilişkili ilkeler ve tanımlar setidir.”  Sosyoloji teorisi, temelde gerçek olarak kabul ettiği birtakım...

Sembolik Etkileşimcilik

  Psikoloji geleneğinden gelen bir Amerikan sosyolojisi ekolü olan sembolik etkileşimcilik,  özellikle sosyal eylem ve fertlerin bu eylemlere yükledikleri anlamlar üzerinde duran bir teoridir. Sembolik etkileşimciliğin gelişmesinde, “insanların birbirleri hakkındaki tasarımlarının toplumun katı gerçekleri olduğunu” vurgulayan C. H. Cooley’in, “insanların öznel tanımlamalarının nesnel gerçek sonuçları olduğunu” ileri süren W. I. Thomas’ın ve özellikle de, sosyal davranışın hem öznel, hem de...

Yapısalcılık (Strüktüralizm)

Dilimize “yapısalcılık” olarak tercüme edilen strüktüralizm, özellikle 1950’lerden itibaren Batı’da oldukça popüler olan,  sosyal bilimlerin yanısıra, matematikten sibernetiğe kadar geniş bir alanda etkili olan bir düşünce akımıdır. Böylesine geniş bir bilimsel alanda kullanıldığından tanımlanması oldukça güçleşen strüktüralizm, farklı araştırmacılar tarafından değişik biçimlerde takdim edilmektedir. Bu biçimler onun ‘teori’, ‘bilimsel yöntem’, ‘araştırma yönelimi’ veya ‘çözümleme biçimi’ olmasından bir ‘felsefe’ olarak...

Çatışma Teorileri Yeni Marksizm

Çatışma teorileri, esas itibarıyla, Marx’ın “tarihi materyalizm” ve “diyalektik metod” ile temellendirdiği teorisinden ilham alan görüşler manzumesi olarak tanımlanabilir. Bilindiği üzere Marx, tarihi materyalizm ile, sosyal yapının iktisadi ilişkilerle (alt-yapı) şekillendiğini ileri sürmüş; diyalektik metot ile de, her yapının kendi zıddını bünyesinde barındırdığını ve bu zıtların gelişmesi ile ortaya çıkacak “çatışma”nın yeni bir sentezi meydana getireceğini -başka bir deyişle,...

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri:Açıklama

Her sosyoloji teorisi, sosyal alan ya da bu alanın bazı parçaları hakkında bir açıklama getirir. Teorilerin açıklama getirdikleri alanın boyutlarındaki farklılık sosyolojide “makro” ve “mikro” olmak üzere iki ayrı geleneğin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Makro sosyoloji, siyasi ya da iktisadi düzen gibi geniş ölçekli sosyal sistemler üzerinde durur. Endüstrileşme ya da modernleşme gibi uzun vadeli değişmeleri inceler. Mikro sosyoloji...