Eleştirel Teori (Frankfurt Okulu)

  Toplumun işleyişini tahakküm süreciyle açıklayan Eleştirel Teori,  “Çatışma Teorisi” ya da -1923 yılında Frankfurt Üniversitesi’ne bağlı Sosyal Araştırmalar Enstitüsü bünyesinde zengin bir iş adamı olan Felix Weil’in sağladığı finansmanla çalışmaya başlayan bir grup sosyal bilimcinin oluşturduğu bir düşünce akımı olduğundan- “Frankfurt Okulu” adıyla da tanınmaktadır. Bu düşünce okulu temelde, sosyal kontrol mekânizmalarını hükmedilenleri baskılama aygıtları olarak görmüş; hükmedilen sınıfın,...

Etnometodoloji

Etnometodoloji, 1960’lı yıllarda California Üniversitesi öğretim üyelerinden Harold Garfinkel tarafından geliştirilen, günlük hayatımızdaki sosyal ilişkilerin analizine yönelik yeni bakış açıları sağlayan bir teoridir. Buradaki “etno” (ethno) teriminin “etnoloji”ye yönelik çağrışımı yanıltıcıdır. “Etnometod” olarak okunması gereken terim, ‘herhangi bir sosyal oluşumun üyelerinin eylemlerinde kendini gösteren metot’ anlamına gelir. Sondaki “loji” (logy) eki bilimsel inceleme demektir. Yani, etnometodoloji “etnometotlar”ın bilimi anlamına...

Jenetik Strüktüralizm

Post-strüktüralizm ya da jenetik (génétique) strüktüralizm, 1950’lerden itibaren, özellikle Pierre Bourdieu’nin temeli strüktüralizme dayanan orijinal çalışmalarıyla şekillenen bir teoridir.* Günümüz Fransız sosyolojisinin önemli bir temsilcisi olan Bourdieu, birbirlerine zıt konumlarda olan Marx, Durkheim ve Weber’i sentezleyerek “yapısalcı yapımcılık” (constructivisme structuraliste) adını verdiği kendi sosyoloji anlayışını geliştirmiştir. Bourdieu teorisini şöyle özetler: “Çalışmamın hususiyetlerini iki kelime ile ifade etmem gerekirse... “strüktüralist...

Aksiyonalist Teori

Aksiyonalizm (actionnalisme), toplumun, “tarihsel özne” (sujet historique) olarak gördüğü aktörlerin “sosyal eylem”leriyle şekillenen bir sistem olduğu düşüncesinden yola çıkan bir teoridir. Sosyal eylemlerin normatif karakterini ön plana çıkaran, yani sosyal eylemleri değer yüklü faaliyetler olarak gören aksiyonalizm dikkatini, sosyal değişme süreci -özellikle de endüstri toplumunun endüstri ötesi topluma evrilme süreci- üzerinde yoğunlaştırır. 1970’li yıllardan itibaren daha çok Fransız sosyologu...

Sosyo-biyoloji

Neo-Darwinci evrimci teori içinde yer alan sosyobiyoloji, teorik kökleri 1960’ların ortalarına, Hamilton ve Maynard Smith’in çalışmalarına kadar geri götürülebilen, 1970’lerin ortalarından itibaren Edward O. Wilson tarafından popüler hale getirilen bir teoridir.  Bugün tüm dünyada sosyobiyoloji dendiğinde ilk akla gelen isim Wilson’dır.Harvard Üniversitesi’nde öğretim üyesi olan Wilson’ın uzmanlık alanı böcek bilimidir. Böcek toplulukları üzerinde yaptığı araştırmaları genelleştirerek sosyobiyoloji teorisini geliştirmiştir....

Teori Kavramı Nedir

  Teori, “gözlem” anlamına gelen Latince’deki “theoria” ve Grekçe’deki “theôria”dan gelen bir terimdir.  Bilim dilinde, -Isaac Asimov’un tanımıyla- “araştırma alanının bazı yönlerinin uzun gözlemlere ve mümkünse deneylere dayalı detaylı bir tasviri”ni ifade eder.  “Gözlemlenebilen bir alanın belirli görünümlerini sistematik bir yolla ve kavramsal olarak biçimlendirmeye yarayan birbiriyle ilişkili ilkeler ve tanımlar setidir.”  Sosyoloji teorisi, temelde gerçek olarak kabul ettiği birtakım...

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri

  Sosyoloji teorileri, toplumun ya da bazı sosyal olguların bilimsel kabul edilen bir metotla incelenmesiyle varılan genellemelerdir. Sosyologlar, sosyolojinin bir disiplin olarak şekillenmeye başladığı XIX. yüzyılın ortalarından günümüze kadar uzanan süreçte, toplumu bilimsel olarak anlayabilmek ve toplumsal ilişkileri anlamlandırabilmek için çeşitli teoriler geliştirmişlerdir. Bu teoriler kronolojik bir yaklaşımla “klasik teoriler” ve “günümüz teorileri” olmak üzere iki kategoride incelenmektedir. Bilindiği üzere...

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri :Bilimsel Olma

Sosyoloji teorileri, belirli bir sosyal olgunun bilimsel kabul edilen bir metotla incelenmesiyle varılan genellemelerdir. Görüldüğü üzere bu tanım her şeyden önce, bilimsel bir metotla geliştirilmeyen teorileri dışlamaktadır. Bilim adamı niteliğiyle sosyolog öncelikle bilimin tanımını yaparak alanını ve sınırlarını belirlemek, bilimsel olanla olmayanı ayırt etmek zorundadır. Bu düzlemden bakıldığında teoriler “normatif teori” ve “bilimsel teori” olmak üzere iki kategoriye ayrılır....

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri:Açıklama

Her sosyoloji teorisi, sosyal alan ya da bu alanın bazı parçaları hakkında bir açıklama getirir. Teorilerin açıklama getirdikleri alanın boyutlarındaki farklılık sosyolojide “makro” ve “mikro” olmak üzere iki ayrı geleneğin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Makro sosyoloji, siyasi ya da iktisadi düzen gibi geniş ölçekli sosyal sistemler üzerinde durur. Endüstrileşme ya da modernleşme gibi uzun vadeli değişmeleri inceler. Mikro sosyoloji...

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri: Dinamizm

  Her sosyoloji teorisi, zaman içinde yapılacak katkılarla gelişip zen-ginleşebilir ya da geçerliliğini kaybederek tarihe karışabilir. Teoriler, geçerlilikleri yeni araştırmalarla sürekli olarak kontrol edilen genellemelerdir. Bir teorinin geçerliliğini kaybetmesi sadece iyi kurulmamış olmasından kaynaklanmaz; sosyal alandaki değişmenin sürekli olması, teorinin geliştirildiği dönemde var olmayan, tahmin edilmesi de mümkün olmayan faktörlerin devreye girmesinden de kaynaklanır.

Sosyoloji Teorileri ve Ortak Özellikleri:Özgün Dil

  Her sosyoloji teorisi, açıklama iddiasında olduğu alanda görünür hale getirdiği gerçekleri isimlendirir, yani yeni kavramlar üretir. Teorinin, açıkladığı olgunun genişliği ölçüsünde, ürettiği kavramlar çok ve geliştirdiği dil zengin olur. Bu nedenle, geniş kapsamlı önermeler içeren makro teoriler mikro teorilere oranla daha özgün bir dil geliştirirler. Bu dilin özgün olmasının nedeni, kavramları, konusu, yaklaşımı ya da kapsamının farklı bir teori...

Sosyoloji Teorilerinin Sınıflandırılması

  Sosyoloji teorileri bu konu üzerinde çalışmalar yapan sosyologlar tarafından çeşitli şekillerde sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmalar münhasıran teorileri inceleyen çalışmalarda tüm sosyoloji tarihini kapsayan boyutlarda ele alınmakta,** genel sosyoloji kitaplarında daha çok geçerliliğini sürdüren teoriler üzerinde durulmakta, diğer sosyoloji kitaplarında ise konuyla olan ilgileri ölçüsünde kısmen anlatılmaktadır. Sosyoloji tarihi çalışmalarında ise çoğu zaman biyografik düzlemde konu incelenirken, üzerinde durulan sosyologun hayatı...

Fonksiyonalizm

  Fonksiyonalist teori temelde, toplumu yaşayan bir organizma olarak gören ve bu organizmayı oluşturan tüm parçaların onun hayatiyetine katkıda bulunan bir işlev üstlendiğini ileri süren bir yaklaşımdır.Fonksiyonalist teori, Comte, Spencer ve Durkheim’in attığı temeller üzerinde, Malinowski ile Radcliffe-Brown tarafından iskeleti kurulan, Parsons tarafından duvarları örülen ve Merton tarafından da kusurları giderilmeye çalışılan bir bina olarak düşünülebilir. Bu binanın sosyolojinin son...