Auguste Comte: Pozitivist Sosyolojinin Gelişimi

Auguste Comte (1798-1857), 19 Ocak 1798’de Fransa’da orta sınıf bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Politeknik’te eğitim görmüştür. 1817 yılından itibaren bir süre Saint Simon’la birlikte çalışmalar yapmıştır. 1830- 1842 yılları arasında altı ciltlik Pozitif Felsefe Ders- leri, 1851 yılında da Pozitif Politika Sistemi adlı eserlerini yayınlamıştır. Comte 5 Kasım 1857’de ölmüş, çalışmaları hem Fransa’da hem de diğer ülkelerde çok...

Saint Simon: Ensüstri Toplumu ve Sosyoloji

  Claude  Henri  Saint  Simon  (1760-1825) Aristokrat bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur. Fransız devrimi sırasında düşünceleri sayesinde giyotinden kurtulmuş, sahip olduğu unvanlar- dan vazgeçtiği halde devrimden sonra Fransa’da dokuz ay hapsedilmiştir. 1804’te sağlığı bozula- na dek refah içinde olsa da, geri kalan yaşamı- nı neredeyse yoksulluk içinde geçirmiştir. Saint Simon Aydınlanma düşünürlerinin düşüncelerinin yeni bir şekilde sentezlemiş, Francis Bacon’ın, Ansiklopedi (Encyclopédie)...

Karl Marx’ın Toplum Analizi

Marx’ın toplum analizinde materyalist tarih anlayışı oldukça önemli bir yer tutar. Tarih toplumsal kurumların birbirine nasıl bağlı olduğunu, gerilim ve seçimlerin toplumsal yapılarla nasıl iç içe geçtiğini ve toplumda sürekli ve yaygın bir değişi- min olduğunu gösterir. Tarihsel materyalizm toplumsal değişim ve toplumsal yapı analizinin bir teorisidir. Tarihsel sürecin anlaşılması, bireyler üstü toplumsal koşulla- rın anlaşılmasıdır. Marx’ın toplum analizinde...

TOPLUMSAL EYLEM VE OTORİTE TİPLERİ Max Weber

Weber’de sosyolojinin temel çalışma nesnesinin toplumsal eylemler olduğunu ha- tırlayalım. Bu çerçevede toplumsal eylemi analiz etmek üzere geliştirdiği eylem ti- polojisinde Weber geleneksel, duygusal, değere ve amaca yönelik akılcı (rasyonel) olmak üzere dört toplumsal eylem tipi tanımlamıştır (Tolan, 1996, s. 39-40; Özlem, 2001, s. 189-193; Aron, 2006, s.458-459). fiimdi Weber’in geliştirdiği bu dört top- lumsal eylem tipini kısaca ele...

TOPLUMSAL İŞBÖLÜMÜ EMILE DURKHEIM

Toplumsal işbölümü çalışması Durkheim’in sosyolojik çalışmaları arasında önemli bir yere sahiptir. Doktora tezi olan bu çalışmada temel olarak şu sorular sorgulan- maktadır: Bireylerden oluşan topluluk nasıl bir toplum oluşturmaktadır? Toplum- sal varlığın koşulu olan fikir birliği (konsensus) nasıl gerçekleşmektedir? Durkhe- im toplumların evrimini, birey toplum ilişkisini ve toplumdaki fikir  birliğini  (kon- sensus) işbölümü olgusu temelinde açıklamaktadır. Örneğin, toplumdaki işbölü-...

İdeal Tip Max Weber

ideal tip, değer yargılarından arınmıştır ve din, ahlâk gibi belli değerler sistemini taklit etmez. ideal tipler toplumsal olguları betimleyen yapılar değildir. Ayrıca top- lumsal olgular hakkında varsayımları içermezler. Toplumsal olgulardaki ortak özel- likleri de kendi içinde toplayan bir yapı değildir. ideal tiplerde tipik olmayan özel- liklere de yer verilmez. ideal tipler soyut ve kavramsal niteliğe sahip özellikleri ile gerçek...

TABAKALAŞMA TEORİSİ Max Weber

  Klasik sosyolojide Marx’tan sonra Weber sınıf ve tabakalaşma ile ilgili en önemli teorilerden birini geliştirmiştir. Ancak Marx’tan farklı olarak Weber toplumsal taba- kalaşma teorisinde sınıf, statü ve parti olarak tanımladığı oluşumları kapsayan çok boyutlu bir tabakalaşma yapısından söz eder. Bu teoride, modern toplumda taba- kalaşma olgusu, ekonomik düzeyde temel (sınıf), toplumsal onur hiyerarşisi düze- yinde (statü) ve siyasal düzeyde...

SOSYOLOJİK YÖNTEMiN KURALLARI :EMILE DURKHEIM

Durkheim’ın sosyolojik yaklaşım ve yöntemi, önemli ölçüde pozitivist bir bilim an- layışını temsil etmektedir. Marx’ın aksine Durkheim, biyolojik benzeşmeye dayalı olarak parçaları arasında işlevsel karşılıklılık temelinde işbirliğinin var olduğu uyumcu bir toplum modeli ve buna uygun pozitivist bir yöntem benimser. Durk- heim sosyolojik yöntemin kuralları çalışmasına, sosyolojinin çalışma nesnesinin ne olduğu sorusuyla başlar. Ona göre sosyolojinin çalışma konusu toplumsal...

PROTESTAN AHLAKI VE KAPİTALİZM Max Weber

Weber, Avrupa’da kapitalizmin tarihsel gelişimini ve kendine özgü bir toplumsal biçimlenme olarak kuruluşunu, en önemli eserlerinden bir olan Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu adlı eserinde ayrıntılı olarak tartışmaktadır. Weber bu çalış- masında dinsel faktörlerin ekonomik bir düzenleme biçimi olarak kapitalizmin oluşumu üzerindeki etkilerini incelemektedir. Ona göre, tarihsel-sosyolojik bakış açısıyla kapitalist sistemin oluşumunun açıklaması  ile  sistemin  işleyişinin  açıkla- ması arasında...

RASYONELLEŞME VE BÜROKRASİ Max Weber

Genel olarak “toplumsal aktörlerin kişisel-olmayan ilişkiler bağlamında çevrelerin- deki dünya üzerinde daha fazla denetim kurmak için bilgiye giderek daha çok baş- vurmaları...” (Marshall, 1999, s.11) şeklinde akılcı bir hesaplama olarak tanımlana- bilen rasyonelleşme, yukarıda belirtildiği gibi çok defa Weber sosyolojisinin mer- kezinde yer alan en önemli kavram olarak kabul edilir (Ritzer, 1996, s.135). Yine Weber’in çalışmalarında rasyonelleşme kavramının birçok...

KAPİTALİZM Nedir ? Karl Marx’ın ANALİZİ

üzerine olan görüşlerini de temellendirmiştir. Marx’a göre ilkel toplumda insanlar anlayamadıkları olaylar kar- şısında din ve benzeri gerçek bir temele dayalı olmayan mistik açıklamalar üret- mişlerdir. Bu bakımdan din ve benzeri mistik açıklamalar, aslında insanın kendi hayal ürününden başka bir şey değildir. Ancak insan kendi hayal ürünü olan din- sel ve benzeri mistik açıklamaların kaynağını kendi dışında başka yerlerde...

İNTİHAR OLGUSU :EMILE DURKHEIM

intihar, kişisel bir eylem olduğu için açıklaması da psikolojik nedenlere dayanıla- rak yapılmaktaydı. Durkheim’a göre ise kişisel eylemlerden biri olan intihar, sos- yolojik açıklamadan çok psikolojik bir açıklamaya uygun gibi görünse de aslında sosyolojik bir olgudur. Durkheim, intiharı özellikle toplumsal birlik problemi ile ilişkili bir toplumsal olgu olarak görür. Bu nedenle de onu toplumu bir arada tu- tan toplumsal...

Sosyolojinin Doğuşunda Etkili Olan Gelişmeler: Siyasal Devrimler

Aydınlanma düşünürlerinin fikirleri, Ruhban sınıfı ve kısmen mutlakiyetçi rejim- ler dışında geleneksel toplum yapısını yıkmaya, toplumsal bir devrim gerçekleş- tirmeye yönelik değildir. Bunun en önemli nedeni bu düşünürlerin çoğunun kül- türlü, eğitimli ve müreffeh bir elit içinde doğmuş olmalarıdır. Başka bir deyişle, mevcut toplum yapısı Aydınlanma düşünürlerinin kendi kişisel çıkarlarına aykırı değildir. Aydınlanma düşünürleri geleneksel toplumsal düzenden çok gelenek-...