Tütün Üretimi, Yaprak Tütün Ticareti ve Sigara Sanayinin Samsun’un Tarımsal ve Sosyo-Ekonomik Yaşamı Üzerindeki Rolleri

Necdet Çamaş - Tütün Üretimi, Yaprak Tütün Ticareti ve Sigara Sanayinin Samsun’un Tarımsal ve Sosyo-Ekonomik Yaşamı Üzerindeki Rolleri …tek yıllık bir bitki olan tütün, köklerinde nikotin alkaloidinin sentezlenmesi ile diğer kültür bitkilerinin hepsinden farklı bir yeri bulunan keyif verici bir bitkidir. Türkiye’de üretilen tütünlerin % 98’i Türk (oriental) tütünleridir. Geri kalan kısmı dark air-cured (Sigar), flue-cured (Virginia), air-cured (Burley) tütünlerden oluşmaktadır (s. 565). (Duyun-ı Umumiye’den sonra) Osmanlı Devleti'nin tütünden...

Samsun Sahil Demiryolu

Nedim İpek - Samsun Sahil Demiryolu Samsun (…) XIX. Yüzyılda Karadeniz’in uluslararası ticarete ve Osmanlı topraklarının Batı pazarlarına açılması sonrası Anadolu’nun çıkış kapısı hâlini aldı (s. 333). Samsun liman ücretlerinin yüksek olması da ticarî emtianın karayolu veya nehir taşımacılığına kaymasına sebebiyet vermiştir. Samsun- Çarşamba demiryollarından istenen fayda sağlanamamıştır. Sonuç itibarıyla demiryolu hattı 1955’te sökülmüştür (s. 347). --- İpek, Nedim. (2006), “Samsun Sahil Demiryolu” Geçmişten Geleceğe Samsun, Ed. Cevdet Yılmaz, Cilt: 1, (s....

Osmanlı Dönemi İdarî Uygulamalar Bağlamında Canik’in Yönetimi ve Yöneticileri

Orhan Kılıç - Osmanlı Dönemi İdarî Uygulamalar Bağlamında Canik'in Yönetimi ve Yöneticileri Canik bir idarî bölge olup (…) Canik tabiri; sahilden ibaret olmayıp, güneyde Niksar’dan Gümüşhane’ye uzanan hattı da içerisine almaktadır. Karadeniz sahilindeki sınırları ise doğuda Trabzon’a kadar genişlemekle, batıda Sinop’a kadar ulaşmamaktadır. Osmanlı döneminde Canik Sancağı’nın sınırları ise bugünkü Samsun ve Ordu illerinin bazı kazalarını içerisine almaktadır (s. 31). Hacı Emiroğulları: 13. yüzyılın sonlarına doğru Ordu bölgesini ele...

Samsun Basın Tarihinden Bir Kesit “Haber Gazetesi”

Önder Duman - Samsun Basın Tarihinden Bir Kesit: “Haber Gazetesi” Samsun’da yayımlandığı bilinen ilk gazete II. Meşrutiyet’in hemen ertesinde, 15 Ağustos 1908’de Avni-zâde Cemil Bey tarafından çıkarılan Aks-ı Sadâ (Anadolu Sesleri)dır. Bundan başka tespit edebildiğimiz kadarıyla 1908-1925 yılları arasında Samsun, Bafra ve Çarşamba’da yayımlanan gazete ve mecmua sayısı 33’dür. Bu sayısal çokluktan da anlaşılacağı üzere II. Meşrutiyet, Milli Mücadele ve onu takip eden Cumhuriyet’in ilk yıllarında Samsun’da...

Berlin Antlaşması’ndan Sonra Samsun ve Çevresinde Ermeni Olayları

Pelin İskender - Berlin Antlaşması’ndan Sonra Samsun ve Çevresinde Ermeni Olayları Ermeniler tarih boyunca Pers, Roma, Arap, Bizans ve Rus hakimiyeti altında yaşamışlardır. Türklerin batıya doğru ilerlemesiyle birlikte, Selçuklular, Safevîler ve Osmanlıların egemenliği altına girmişlerdir. Dağınık halde Kafkasya, İran ve Anadolu’da yaşayan Ermeniler, daha ziyade ticaret ve zanaatla meşgul olmuşlardır. Osmanlı Devleti’nin Hıristiyan tebaasından olan Ermeniler, Ortodoks ve Katolik mezheplerinden ayrı Gregoryen mezhebine bağlı bağımsız bir kiliseye ve...

İstiklal Harbinde Samsun’daki Amerikan Filosu

Rahmi Doğanay - İstiklal Harbinde Samsun’daki Amerikan Filosu Amerikan iş adamları Amerikan donanmasının desteğinde Türkiye’ye geldiler. Amerikalıların Samsun limanında üslenip, en az bir savaş gemisini bu limanda sürekli bulundurmalarında Amerikan Tütüncülük Şirketi önemli bir etkendi (s. 164). 1919 Ağustos ayında bölgedeki Amerikan muhribi sayısı 12’ye yükselmişti. 1922 7 Haziran’da Yunan gemileri Samsun’u bombaladıklarında, Türk yetkililerin, Amerikalıların şehirden alınması isteğine karşı çıkmaları Amerikalıları kızdırmıştı. 7 Haziran sabahı Yunan filosu Samsun önlerine geldi. Bombardıman saat 15:02’de...

II. Meşrutiyet Döneminde Canik Sancağında İdari Yapılanma

Rıza Karagöz - II. Meşrutiyet Döneminde Canik Sancağında İdari Yapılanma Gülhane Hatt-ı Hümayunu’nun ilânından sonra (…) Canik sancağı bu dönemde Sivas vilâyetinden alınıp Trabzon vilâyetine bağlandı. (s. 67) 1870’li yıllarda Canik sancağı (…) kozmopolit sosyal yapısı ile ön plâna çıkıyordu. 1877 yılında idarî taksimatta bazı değişiklikler yapıldı. Bu çerçevede Canik sancağı tekrar Trabzon vilâyetine bağlandı. 1919 yılı nüfus durumu Şehir Nüfus ...

Samsun ve İlçelerinde Türk Mimari Eserleri

Mehmet Sami Bayraktar - Samsun ve İlçelerinde Türk Mimari Eserleri Havza, Vezirköprü ve Lâdikte kâgir yapı geleneği ağır basarken, ormanlık kesimdeki Çarşamba, Terme, Kavak, Salıpazarı, Asarcık ve Ondokuz Mayıs’ta ahşap yapı geleneği kendini hissettirir. Hımış camilerinin üçü de Vezirköprü’de bulunmaktadır. Samsun, Vezirköprü, Bafra, Havza ve Lâdik nitelikli yapıların yoğunlaştığı merkezlerdir. Ancak Vezirköprü haricindeki yerlerde deprem, yangın ve şehirleşme gibi etkenlerle tarihi, doku ve yapılar pek iyi korunamamıştır. Samsun...

XX. Yüzyılın Başlarında, Canik (Samsun) Sancağında İsimleri Değiştirilmek İstenen Kaza, Köy, Mahalleler ve Yeni İsimleri

Selim Özcan - XX. Yüzyılın Başlarında, Canik (Samsun) Sancağında İsimleri Değiştirilmek İstenen Kaza, Köy, Mahalleler ve Yeni İsimleri Canik adı günümüzde, Canik dağları ile bilinmektedir. Canik (…) batıda Kızılırmak vadisinden başlayıp, doğuda Ordu’nun doğusundan akan Melet ırmağına kadar 180 km boyunca uzanan, güneyde Kelkit ırmağına kadar olan ve 60 km genişliğindeki bölgenin adıdır. Canik kelimesinin ilk geçtiği metinlerden birisi, belki de ilk geçtiği Türkçe metin, 1244-1245’te yazılmış olan Danişmendname’dir (s....

Romancı Gözüyle Samsun’un Yüz Yıllık Tarihi

Şaban Sağlık - Romancı Gözüyle Samsun’un Yüz Yıllık Tarihi Zerrin Koç’un “Islak Kentin İnsanları” adlı romanına bakıldığında, 1900-2000 yılları arasında yüz yıllık Samsun tarihinin panoramik olarak yansıtıldığını görürüz. Buhara’da on dokuz yaşındaki Kerim’le gireriz romana. Kerim hayvan sürüleri ve babadan kalma geniş arazileri olan biridir. Lola’yla bir ay içinde evlenir. Kerim’le Lola’nın evlendiklerinde yıl, 1890’lerin sonlarıdır. Rus baskısı artar. Kerim-Lola çifti (…) Trabzon Sürmene’ye gelir. Sürmene’de; 1902 yılında büyük oğlu Alişir’i, 1904’te...

Samsun Manilerinde Sosyal Temalar

Şahin Köktürk - Samsun Manilerinde Sosyal Temalar Al şalım yeşil şalım Dağları dolaşalım Aramızda fitneler Biz nasıl kavuşalım Kavuşmayı engelleyen “fitneler”dir, yani arabozuculardır. Halk edebiyatında buna “engel”, divan edebiyatında ise “rakip” denir. Bu manide sevgi ön planda olduğu için dağın engelleyiciliği ön plana çıkmaktadır. Çarık taştan kayar mı Ali para sayar mı Çengel boynuzlu teke Bu paraya kanar mı Öğrendiğimize göre çarık taştan kaymazmış. Dolayısıyla Ali para saymaz, Çengel boynuzlu teke de bu paraya...

Millî Mücadele Başlarken Samsun ve Havalisinde Pontus Faaliyetleri

Zekai Güner - Millî Mücadele Başlarken Samsun ve Havalisinde Pontus Faaliyetleri Mondros Antlaşması sonrası, Avrupa’da Türkler aleyhine geniş bir propaganda başlatılarak; Hıristiyanların katledildiği, onlara işkence edildiği, (…) Rumların katledildiği söylentileri yayılarak çok abartılı istatistikler verilmiştir. İngilizler 9 Mart 1919’da 200, 17 Mart’ta 150 kişilik bir kuvveti Samsun’a çıkardılar (s. 136). Merzifon Amerikan Koleji ve Pontusçuluk … Güner, Zekai. (2006), “Millî Mücadele Başlarken Samsun ve Havalisinde Pontus Faaliyetleri,” Geçmişten Geleceğe Samsun, Ed. Cevdet Yılmaz,...

Ad Bilimi Açısından Samsun ve Yöresindeki İnek Adları

Mediha Mangır - Ad Bilimi Açısından Samsun ve Yöresindeki İnek Adları Anadolu’da inek, kırsal kesimde ve köylerde yaşayan aileler için bir geçim kaynağıdır. Özellikle kadınlar için inek, doğumundan ölümüne kadar günde birkaç kez temas kurdukları, konuşup dertleştikleri, aile içinden biri olarak kabul edilir ve hoş tutulmaya çalışılır (s. 513). Hayvanların renkleri, aldığı ada dayanak teşkil edebilir: Siyah, kızıl ve sarı renkli ineklerin birçoğunun ismi renklerine gönderme yapar;...