SOSYAL YAPI

  Sosyal yapı, kültürel yapıdan farklı bir olguyu tasvir eder. Sosyal yapı daha çok, sosyal yapıyı oluşturan unsurların mekanik bir bütünlüğüdür. En genel anlamıyla sosyal yapı, bir grup oluşturan insanların rol, statü, yetki ve sorumluluklarının yanyana ve/veya üstüsteliğinden meydana gelen bütün”ü ifade etmektedir. Bu bağlamda yapı:      Bir bütünün çeşitli parçalarının kendi içinde düzenleniş biçimi (mesela, insan vücudunun yapısı, bir lalenin...

Sosyal Yapıda Cemaat-Cemiyet Ayırımı

(community ve society) Günümüzde de yaygın olarak kullanılan bu iki kavram, Ferdinand Tönnies tarafından 1887 yılında yazılan (Cemaat ve Cemiyet) Gemeinschaft und Gesellschaft isimli eserle sosyolojiye kazandırılmıştır. Ona göre, cemaat, organik bir iradeye sahip olan fertlerin birleşmesidir. Bu birleşme ve dayanışma, aynı kandan olma gibi bir tabiat kuvvetinden kaynaklanır. Yani, cemaat, tabiatın bir ürünü, bir çeşit tabii organizmadır. Dolayısıyla, fertler,...

Toplum Normları ve Değer Yargıları

  Fertler toplumda tek başına bir ağaç gibi bulunmazlar. Onlar aralarında bir davranış ağı oluştururlar. Bu davranış ağının bütününe sosyal davranış alanı adı verilir.  Fert için toplum hayatı zaruri olduğu kadar toplumun oluşması için fertler arasında kalıplaşmış (tipleşmiş, modelleşmiş) davranış örneklerinin bulunması gerekir. Bu anlamda her davranış, kural içeren (normatif) davranış değildir. Mesela bir deprem paniğinde bir davranış benzerliği ve...

Örf ve Adetler

    Günlük dilde örf ve âdetlerle ilgili birçok kavramı birlikte kullan-maktayız. Zaman zaman töre, gelenek, görenek, anane, teamül kavramlarını kullanırız. Bunlardan töre ve gelenek, görenek kavramları Türkçe, diğerleri ise Arapça kökenlidir.Ziya Gökalp bütün bu kavramları “töre” başlığı altında toplar. Hatta ona göre töre bütün toplum kurallarıdır. Zira Orhun Kitabeleri’nde “il” (devlet) ve “töre” birlikte kullanılmaktadır.  O şöyle diyor: “Örfün...

Ahlak Kuralları

  Ahlak kurallarının temelinde ahlaki değer yargıları bulunur. Ahlaki değer yargısı da bir obje (olay, olgu, nesne) hakkında “iyi” veya “kötü” şeklinde verilen değer yargısıdır. Latince ve Yunanca’da ahlak kelimesi “ethique” ve “morale” kelimeleri ile ifade edilir. Bu iki kelimenin Türkçe’de ayrı ayrı karşılığı yoktur. Ethique karşılığ olarak “teorik ahlak”, morale karşılığı olarak da “pratik ahlak” terimleri kullanılmaktadır. Bu anlamda...

SOSYAL KURUMLAR

  Kurum Kavramı Bir sosyal grup (menfaat birliği dâhil) meydana getiren fertlerin bu grubu yürütebilmek, görevlerini yerine getirebilmek üzere kurulu olarak buldukları veya kurup geliştirdikleri usullere (norm=kural) kurum adı verilir. Mesela, aile bir sosyal gruptur. Aile üyeleri arasında birtakım sosyal münasebetler mevcuttur (karı-koca, ebeveyn-çocuklar ve dede ile nine arasındaki münasebetler gibi). Bütün bu münasebetler birtakım usullere göre işlerler ve aile kurumunu...

Sosyal Kurumların Fonksiyonları

   “Grup hayatına katılan kişilere kurumlar ne yapar” sorusu kurumların görevlerini belirlemek bakımından önem arz eder. Aslında bir kurumun nesnesi, amacı ve hedefi ile grubunkiler aynıdır. Mesela ekonomik, dini ve siyasi gruplar, ekonomik, dini ve siyasi amaçları gerçekleştirmek için vardırlar. Bu nedenle sosyal grubun temel fonksiyonu kendine özgü sosyal kurumları oluşturmaktır.Aynı şekilde grup hayatı bir hiyerarşik düzeni gerektirir. Kişiler sosyal...

Kurumların Sınıflandırılması

  Nesneleri, olayları ve olguları kendilerine atfedilen özellikler ve bu özelliklerin bir tip oluşturmasına göre sınıflandırırız. Bir tip oluşturan varlıklar bütünü (model), her bütün de parçaları arasındaki ilişkiye (fonksiyon) göre kendine özgü bir yapıyı ve kendi içerisinde de bir bütünü oluşturan bu modeller aynı zamanda başka modellerle birlikte topyekün toplumsal yapıyı oluştururlar. Her defasında bu modeller arasında fonksiyonel bir ilişki...

TEMEL SOSYAL KURUMLAR

Bir toplumda temel sosyal kurumlar aile, ekonomi, din, eğitim, politika ve devlet şeklinde sıralanabilir. Özellikle çağdaş ve kompleks toplumlarda bu temel kurumlara ihtiyaç daha da fazladır. Aynı şekilde tarihi süreçte bunlara atfedilen değer değiştiği gibi, yapıları ve fonksiyonları da değişmeye uğramıştır. Buna karşılık kurumlar olarak varlıklarını sürekli muhafaza etmişlerdir. KURUM GÖREV ROL FİZİKİ ÖZELLİK SEMBOL AİLE Cinsellik Tatmini Toplumun Yenilenmesi Dayanışma Sosyalleştirme Statü Tayini Psikolojik Tatmin Analık Babalık Evlatlık Ev-Bark Mobilya Araba vb. Söz kesme Töreni Nişan Töreni Yüzük Nikâh...

Kültürle İlgili Kavramlar

  Tüm kültür-Hâkim kültür (mass culture): Bir toplumda yaygın olan kültüre verilen isimdir. Alt kültür (subculture): Bir toplumda hâkim olan kültürden belli bir düzeyde farklılık gösteren ve azınlıkta olan gruplarca benimsenen kültürdür. Alt kültürler, özellikle heterojen bir yapı gösteren günümüz toplumlarında dikkati çekmektedir. Geniş kitlelerden kendini soyutlayan ve farklılıklarını rasyonalize eden gruplar için kullanılan bir terimdir.Alt kültürden söz edebilmek için yaygın...

Hedef ve Amaç Sistemi

  Her toplumda üyeler belli rasyonel amaç ve hedeflere sahip olmalıdır. Çevreye uyum ve mevcut durumun işlerliği için davranışla ilgili belli bir amaç ve hedef sisteminin gerçekleşmesi şarttır. Bir toplumda, davranışta bulunulan durumun anlaşılır ve yerine getilebilir olması için bütün üyeler (en azından büyük çoğunluk) tarafından amaç ve hedefinin bilinmesi ve anlamlı bir yorumunun yapılabilmesi gerekir. Hedef ve amacı belli...

Duygu ve Heyecanların Düzenlenmesi

  Toplum, insan adı verilen varlıkların karşılıklı ilişkileri sonucunda oluşur. İnsan bir makina veya otomat değildir. O yalnız rasyonel değil, duygu ve heyecan yüklü bir varlıktır da. Fakat insanın duygu ve heyecan temeli birçok hissi durumu içine alır. Bu nedenle:      Hissi durumlar iletilebilir ve anlaşılabilir olmalıdır.     Hissi duygu ve heyecanlar zamanla sınırlı olmalıdır.     Hisler toplum üyeleri tarafından, sosyal yapının yaşayabilmesi...

Sosyalleştirme

  Toplumun en önemli fonksiyonlarından biri de üyelerini sosyalleş-tirmesidir. Sosyalleşme insanın doğumundan ölümüne kadar uzanan bir süreçtir. Biyolojik merkezli bir yapıdan sosyal bir varlık haline gelme durumuna sosyalleşme adı verilmektedir. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi (bkz. “Sosyo-kültürel şahsiyet” bölümü) sosyalleşme, büyüme      olgunlaşma      gelişme süreç ve olguları (ki, her olgusal durum bir süreç soucudur) ile birlikte gerçekleşen bir süreçtir. Bu...