TEMEL SOSYAL KURUMLAR

Bir toplumda temel sosyal kurumlar aile, ekonomi, din, eğitim, politika ve devlet şeklinde sıralanabilir. Özellikle çağdaş ve kompleks toplumlarda bu temel kurumlara ihtiyaç daha da fazladır. Aynı şekilde tarihi süreçte bunlara atfedilen değer değiştiği gibi, yapıları ve fonksiyonları da değişmeye uğramıştır. Buna karşılık kurumlar olarak varlıklarını sürekli muhafaza etmişlerdir. KURUM GÖREV ROL FİZİKİ ÖZELLİK SEMBOL AİLE Cinsellik Tatmini Toplumun Yenilenmesi Dayanışma Sosyalleştirme Statü Tayini Psikolojik Tatmin Analık Babalık Evlatlık Ev-Bark Mobilya Araba vb. Söz kesme Töreni Nişan Töreni Yüzük Nikâh...

Kültürle İlgili Kavramlar

  Tüm kültür-Hâkim kültür (mass culture): Bir toplumda yaygın olan kültüre verilen isimdir. Alt kültür (subculture): Bir toplumda hâkim olan kültürden belli bir düzeyde farklılık gösteren ve azınlıkta olan gruplarca benimsenen kültürdür. Alt kültürler, özellikle heterojen bir yapı gösteren günümüz toplumlarında dikkati çekmektedir. Geniş kitlelerden kendini soyutlayan ve farklılıklarını rasyonalize eden gruplar için kullanılan bir terimdir.Alt kültürden söz edebilmek için yaygın...

SOSYAL YAPI

  Sosyal yapı, kültürel yapıdan farklı bir olguyu tasvir eder. Sosyal yapı daha çok, sosyal yapıyı oluşturan unsurların mekanik bir bütünlüğüdür. En genel anlamıyla sosyal yapı, bir grup oluşturan insanların rol, statü, yetki ve sorumluluklarının yanyana ve/veya üstüsteliğinden meydana gelen bütün”ü ifade etmektedir. Bu bağlamda yapı:      Bir bütünün çeşitli parçalarının kendi içinde düzenleniş biçimi (mesela, insan vücudunun yapısı, bir lalenin...

Sosyal Yapıda Cemaat-Cemiyet Ayırımı

(community ve society) Günümüzde de yaygın olarak kullanılan bu iki kavram, Ferdinand Tönnies tarafından 1887 yılında yazılan (Cemaat ve Cemiyet) Gemeinschaft und Gesellschaft isimli eserle sosyolojiye kazandırılmıştır. Ona göre, cemaat, organik bir iradeye sahip olan fertlerin birleşmesidir. Bu birleşme ve dayanışma, aynı kandan olma gibi bir tabiat kuvvetinden kaynaklanır. Yani, cemaat, tabiatın bir ürünü, bir çeşit tabii organizmadır. Dolayısıyla, fertler,...

Toplum Normları ve Değer Yargıları

  Fertler toplumda tek başına bir ağaç gibi bulunmazlar. Onlar aralarında bir davranış ağı oluştururlar. Bu davranış ağının bütününe sosyal davranış alanı adı verilir.  Fert için toplum hayatı zaruri olduğu kadar toplumun oluşması için fertler arasında kalıplaşmış (tipleşmiş, modelleşmiş) davranış örneklerinin bulunması gerekir. Bu anlamda her davranış, kural içeren (normatif) davranış değildir. Mesela bir deprem paniğinde bir davranış benzerliği ve...

Örf ve Adetler

    Günlük dilde örf ve âdetlerle ilgili birçok kavramı birlikte kullan-maktayız. Zaman zaman töre, gelenek, görenek, anane, teamül kavramlarını kullanırız. Bunlardan töre ve gelenek, görenek kavramları Türkçe, diğerleri ise Arapça kökenlidir.Ziya Gökalp bütün bu kavramları “töre” başlığı altında toplar. Hatta ona göre töre bütün toplum kurallarıdır. Zira Orhun Kitabeleri’nde “il” (devlet) ve “töre” birlikte kullanılmaktadır.  O şöyle diyor: “Örfün...

Ahlak Kuralları

  Ahlak kurallarının temelinde ahlaki değer yargıları bulunur. Ahlaki değer yargısı da bir obje (olay, olgu, nesne) hakkında “iyi” veya “kötü” şeklinde verilen değer yargısıdır. Latince ve Yunanca’da ahlak kelimesi “ethique” ve “morale” kelimeleri ile ifade edilir. Bu iki kelimenin Türkçe’de ayrı ayrı karşılığı yoktur. Ethique karşılığ olarak “teorik ahlak”, morale karşılığı olarak da “pratik ahlak” terimleri kullanılmaktadır. Bu anlamda...

SOSYAL KURUMLAR

  Kurum Kavramı Bir sosyal grup (menfaat birliği dâhil) meydana getiren fertlerin bu grubu yürütebilmek, görevlerini yerine getirebilmek üzere kurulu olarak buldukları veya kurup geliştirdikleri usullere (norm=kural) kurum adı verilir. Mesela, aile bir sosyal gruptur. Aile üyeleri arasında birtakım sosyal münasebetler mevcuttur (karı-koca, ebeveyn-çocuklar ve dede ile nine arasındaki münasebetler gibi). Bütün bu münasebetler birtakım usullere göre işlerler ve aile kurumunu...

Sosyal Kurumların Fonksiyonları

   “Grup hayatına katılan kişilere kurumlar ne yapar” sorusu kurumların görevlerini belirlemek bakımından önem arz eder. Aslında bir kurumun nesnesi, amacı ve hedefi ile grubunkiler aynıdır. Mesela ekonomik, dini ve siyasi gruplar, ekonomik, dini ve siyasi amaçları gerçekleştirmek için vardırlar. Bu nedenle sosyal grubun temel fonksiyonu kendine özgü sosyal kurumları oluşturmaktır.Aynı şekilde grup hayatı bir hiyerarşik düzeni gerektirir. Kişiler sosyal...

Kurumların Sınıflandırılması

  Nesneleri, olayları ve olguları kendilerine atfedilen özellikler ve bu özelliklerin bir tip oluşturmasına göre sınıflandırırız. Bir tip oluşturan varlıklar bütünü (model), her bütün de parçaları arasındaki ilişkiye (fonksiyon) göre kendine özgü bir yapıyı ve kendi içerisinde de bir bütünü oluşturan bu modeller aynı zamanda başka modellerle birlikte topyekün toplumsal yapıyı oluştururlar. Her defasında bu modeller arasında fonksiyonel bir ilişki...

Sosyal Sapmaları Kontrol

  Toplumun bir diğer görevi de, ortaya çıkan veya çıkabilecek davranış sapmalarını kontrol etmek ve düzeltmektir. Sosyal sapma, sosyal organizasyonsuzluğun temelinde bulunur. Bu nedenle sapkın davranışlar yukarıda belirtilen fonksiyonel şartlarla sıkı sıkıya birbirine bağlıdır. Zira, fonksiyonel şartlar tek tek toplum üyelerini o derece motive etmeye eğilimlidirler ki, toplum bizzat kendi kendine yeterli bir davranış sistemi geliştirir ve bununla varlığını devam...

Siyasi Sistem

  Toplum, fertlerin, sosyal grup ve kurumların karşılıklı ilişkisinden doğan bir varlıktır. Fertler arası ve sosyal grup ve kurumların işleyişi, aralarındaki ilişkilerin düzenlenmesi, değişmesi belli sosyal kurallara göre olmaktadır. Ancak bu işleyişi kontrol edecek, aralarındaki belli ilişkileri belli bir organizasyona bağlayacak ve yine aralarında belli bir bütünleşmeyi ve ahengi sağlayacak yeni bir kuruma ihtiyaç vardır. Bu da “devlet”tir.Model toplum örneği...

SOSYO-KÜLTÜREL YAPI

   Sorokin toplumu bir “sosyo-kültürel yapı” olarak görmekte idi. Parsons ise “Toplum, uzun vadeli var olmanın temel fonksiyonel gereklerini kendi kaynaklarından alan bir toplumsal sistemdir” diyordu. Dikkat edilecek olursa, her iki tanımda da vurgulanan toplumun bir “sosyo-kültürel sistem” olduğudur. Diğer bir ifade ile biz bu sosyo-kültürel sistemi “toplum” olarak adlandırıyoruz.Toplum kendisini meydana getiren alt sosyo-kültürel sistemlerin bir bütünüdür. Bu alt...