Modern Tabakalaşma ve Sınıf Teorileri

  Çatışma Teorileri Çatışma teorileri esas itibarıyla, Marx’ın “tarihi materyalizm” ve “diyalektik metod” ile temellendirdiği sosyal sınıflar teorisinden ilham alan görüşler manzumesi olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla Marx’ı, tüm çatışma teorilerinin ‘pîri’ olarak nitelendirmek yanlış olmaz. Bilindiği üzere Marx, tarihi materyalizm ile, sosyal yapıyı şekillendiren amilin iktisadi ilişkiler (alt-yapı) olduğunu ileri sürmüş; diyalektik metot ile de, her yapının kendi zıddını bünyesinde barındırdığını, ve...

Tabakalaşma Ölçekleri

  Sanayi toplumlarında sosyal yapının karmaşık bir hal alması, bunun bir uzantısı olarak sosyal tabakaların da nicelik ve nitelikleri itibarıyla, -sayıca artış ve sınırlarının belirsizleşmesi- gibi değişiklikler göstermesi; sosyologları, tabakaları belirlemeye yönelik çeşitli modeller geliştirmeye sevketmiştir. Bu amaçla, sosyo-kültürel ve ekonomik kriterleri esas alan “nesnel” ya da bu farklılıkların algılanış biçimlerine dayanan “öznel” modeller olmak üzere iki ana grupta toplanan...

Sosyal Değişme Nedir ?

  “Sosyal değişme”, geniş anlamlar içeren ve “sosyal yapı” ile birlikte sosyolojinin tamamını ifade eden bir kavramdır. Sosyal yapı, toplumda yeri olan bütün kurumlar ve değerler sistemini kapsayan statik bir durumu belirtirken; sosyal değişme, bu kurumlar ve değerler sisteminin gösterdiği dönüşümleri anlatan dinamik bir kavramdır.Her türlü hareketlilik zorunlu olarak bir referans noktasını gerektirir. Sosyolojik bir kavram olarak “sosyal değişme”nin referansı...

Aile Kurumu

  Aile toplumla ilgili en küçük bir sosyal birimdir. Bütün toplumlarda aile fert için hayat merkezidir. Ferdin içinde bulunduğu en önemli ve asli (primer) gruptur. Samimiyet, psikolojik ve sürekli ilişkiler aile kurumunun temel özellikleridir. Üyeleri arasındaki muhtelif rollerin organizasyonu aile sistemini meydana getirir. Bu nedenle aile, üyeleri arasındaki ilişkilerden ve ilişkilerin yapılaşmasından doğan kurumlar olarak tanımlanabilir. Diğer bir tanımla, aile...

Din Kurumu

  İnsan, düşünen bir varlık olduğu kadar, inanan bir varlıktır da. Düşünmenin temelinde akıl bulunur. Aklın yetersiz olduğu durumlarda tasavvur, aklın ötesine geçerek, yeni durumlara uymayı sağlar. Bu aşamada inanç olgusu devreye girer ve düşünmeyi etkisi altına alır. DinNedir? Din, inançolgusuna dayanır. Ancak dini inanç, bilgi ve iman bütünlüğü çerçevesinde, ifadelerin (dini dogmaların) doğru olduğuna inanmaktır. Bu özelliği ile de dini inanç,...

Ekonomi Kurumu

  “Ekonomi, insanın maddi ihtiyaçlarını karşılamak üzere emtianın üretimi, dağıtımı, tüketimi ve hizmet faaliyetlerinin tümü”  olarak ifade edildiğinde, “madde-insan” ilişkisine ait olay ve olguları kapsamaktadır. Böyle bir ilişkide taraflardan birisi insan olmasına rağmen iktisat biliminin konusuna girer. Halbuki defalarca tekrar ettiğimiz gibi, sosyoloji “insan-insan” ilişkisinden doğan olay ve olguları kendisine konu edinmektedir. Ancak dikkat edilecek olursa bütün ekonomik faaliyetler insan...

Siyaset Kurumu

  “Siyaset (politika), bir sosyal grup içinde, o sosyal grubun üyeleri arasındaki davranışları düzenleme ve yönetme faaliyetleri” olarak tanımlanabilir. Ancak böyle bir tanım bütün mikro ve makro sosyal gruplar için geçerlidir. Makro düzeyde ele alındığnda siyaset, toplumun kamu düzeni ve yönetimi ile ilgilidir. Bu anlamda siyaset, kamu düzenini sağlamak ve genel yönetimi gerçekleştirmek görevini yerine getiren temel bir kurumdur.  Demek...

Serbest Zaman Kurumu

  İnsanlık tarihinin XX. Yüzyılın ortalarından günümüze kadar uzanan evresi “geç kapitalizm”, “ileri endüstri toplumu”, “endüstri-ötesi toplum”, “programlanmış toplum”, “postmodern toplum”, “bilgi toplumu”, “tüketim toplumu” gibi, bu evrenin şu ya da bu niteliğine atıfta bulunan kavramlarla tanımlanmaktadır. Çağdaş dünyaya, bazıları çok tartışılan bu isimlerden başka, yukarıda saydıklarımız kadar olmasa da sıklıkla kullanılan bir ad daha verilmiştir: “Serbest zaman uygarlığı” (civilisation...

Eğitim Kurumu

    Eğitimin temel özelliği, onun bir sosyalleştirme (sosyalizasyon) süreci olmasıdır. Bütün sosyal olay ve olgular bir eğitim sürecinde yapısallaşırlar. O, her yerde ve her zamanda vardır: Ailede vardır. Ekonomide vardır. Dinde vardır. Siyasette vardır. Ancak bu etkileme sürecini eğitim kendine özgü kurumlar oluşturmak suretiyle yapar; kurumların oluşumu, yapısı ve işleyişi geliştirilen eğitim sistemleri çerçevesinde yapısallaşır. Herkesin üzerinde anlaşabileceği tek bir...

Sosyal Davranış ve Sosyal Süreç İlişkisi

Giriş bölümünde, sosyolojinin aynı zamanda bir sosyal süreçler bilimi olduğuna değinmiştik. Ve şöyle demiştik:’’ Sosyal süreçler karşılıklı davranışların yani etkileşimlerin bir amaca yönelik anlamlı bağları ve yapılarıdır. Fert ve gruplar bir amaca ulaşmaya gayret ederken diğer fert ve gruplarla temasa gelir, böylece ilişkiler sistemi doğar. Süreçler bu ilişkiler sisteminin oluşumunu sağlayan anlamlı bağlar ve yapılardır.’’ Bir toplumun sosyo-kültürel normlarının karakteri...

TEMEL SOSYAL SÜREÇLER

  Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi, temel sosyal süreçleri, “birleştirici” ve “ayırıcı” süreçler olmak üzere iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Birleştirici süreçler işbirliği, uyuşma ve bütünleşme süreçlerinden, ayırıcı süreçler de, rekabet-çatışma, farklılaşma süreçlerinden oluşmaktadır. İşbirliği (Cooperation) Bir kazada yaralı olmayanlar ve etraftan gelenler yaralılara yardım eder, onları hastahaneye götürür. Bir futbol oyununda 11 oyuncudan her biri yardımlaşarak görevlerini yaparlar. Bir dağ...

Sınıf Kavramı

Fransızca’ya XIV., İngilizce’ye XVI. yüzyılda girmiş olan “sınıf” (classe), Latince “classis”den gelen bir kelimedir. “Classis”, yurttaşları sahip oldukları servete göre birbirinden ayıran çeşitli kategorileri ifade eden bir terimdi. XVII. ve XVIII. yüzyıl Fransızca’sında “kategori” kelimesine yakın bir anlamda kullanılan “sınıf” toplumsal farklılıkları belirtiyor ve hususi anlamlar taşımıyordu. O dönemlerde “sınıf” kelimesinin, ‘sıra’ ve ‘meslek’ gibi hiyerarşi ifade eden diğer...

Tabaka Kavramı ve Tabakalaşma

  Evrensel karakteri dolayısıyla aslında daha önce incelememiz gereken tabaka kavramını sınıf kavramından sonra ele almamız, kronolojik bir seyir takip etmek ve tabakalaşma konusunda yapılan çalışmaların, sınıflar problemi etrafında cereyan eden tartışmaların bir sonucu olarak geliştiğine işaret etmek içindir. Tabii olarak bu çalışmaların sonradan geliştirilmiş olması, tabakaların evrensel karakterinin görülmesine engel değildir. Çünkü tabakalaşma olgusu, esas olarak, gerek “tabii”, gerekse...