Sosyal Değişmenin İslâmiyet Üzerindeki Etkileri

Sosyal Değişmenin İslâmiyet Üzerindeki EtkileriNe kadar aşkın olursa olsun ve dolayısıyla da tarihten soyutlan­mak süreriyle ne ölçüde “zaman-üstü”, “tarih-üstü” ve “toplum ve kültür-üstü ve ötesi”ndz algılanmaya çalışılırsa çalışılsın, bütün dinler gibi Islâm dini de tarihin beli bir zamanında ve muayyen bir tarihî, kültürel ve toplumsal ortamda ortaya çıkmıştır ve bu hali ile o, top­lumsal bir olgu olarak öteki toplum...

Muhafazakâr Fonksiyonu Altında İslâmiyet

Muhafazakâr Fonksiyonu Altında İslâmiyetBöylece, Abbâsîler döneminin ortalarında İslâm medeniyeti ke­mâle ererken, İslâm ümmeti de, uzun mücadeleleri müteakip Sünnîli­ğin hakimiyeti altında çeşitli kurumlan, yerleşmiş tavır ve görüşleri ile oturmuş bir bünyeye kavuşmaktaydı. Bu çerçevede, “Şeriat” adı altın­da ifadesini bulan İslâmî gelenek, çok çeşitli kaynaklardan gelen birçok kültürel unsuru dinamik bir biçimde özümseyerek bir sosyo­kültürel senteze erişmişti. Bu İslâmî gelenek içerisinde...

Sosyal Değişmeyi Sağlayıcı Bir Faktör Olarak İslâmiyet

Sosyal Değişmeyi Sağlayıcı Bir Faktör Olarak İslâmiyetYukarıda işaret edildiği üzere, bir yandan karşılıklı savaşlar, öte yandan iç karışıklıklar içerisinde bocalayan ve ruhî ve ahlâkî bakım­dan çöküntü içerisinde olan Bizans, Habeşistan ve Sasanî gibi döne­min üç büyük İmparatorluğunun marjında yer alan kabile düzeninde­ki putperest Arabistan’ın Hicaz bölgesinde, milâdî VII. yüzyılda Hz. Peygamber’in evrensel misyonu önderliğinde ortaya çıkmaya başla­yan İslâmiyet, çok...

İslâm Dini İle Toplumsal Değişme Arasındaki Fonksiyonel İlişkiler

İslâm Dini İle Toplumsal Değişme Arasındaki Fonksiyonel ilişkilerÖzünde aşkın kutsala referanslı ancak yine de bir şekilde toplum­sal bir olgu olarak dini bir değişken olarak aldığımızda, din ve toplum arasındaki ilişkilerin, etki ve tepkilerin karşılıklı olması, burada top­lumsal değişme ve İslâmiyet konusunu ele alırken bizim için oldukça yönlendirici olmakta; buna göre, bir yandan bağımsız bir değişken olarak İslâmiyet’in toplumsal değişme...

TOPLUMSAL DEĞİŞME VE İSLÂMİYET

TOPLUMSAL DEĞİŞME VE İSLÂMİYETDaha önce, toplumsal değişmenin din ile ilişkileri konusunda gös­termeye çalıştığımız gibi, toplumsal değişmeyi açıklamak üzere bugüne kadar birçok nazariye ortaya atılmış, ancak bunların hiçbiri genel bir kabule erişmemiştir. Evrimci, diyalektik, döngüsel, çift ku­tuplu salınma veya dalgalanma teorileri yahut biyolojik analojiler üze­rine temellenmiş nazariyeler bunlardandır. Toplumsal değişmenin din ile olan ilişkileri konusunda da durum aynıdır. Burada bu...

TOPLUMSAL YAPI VE İSLÂMİYET

TOPLUMSAL YAPI VE İSLÂMİYETBöylece, VII. yüzyılın başlarında, çok önemli bir ticarî ve dinî merkez olan, ancak aynı zamanda birçok toplumsal çarpıklıkları da haiz bulunan ve bir bunalım dönemini yaşayan, ahlâkî ve manevî çö­küntü içerisindeki geleneksel Mekke toplumunda, Hz. Muham- med’in, inancı ve sisteminin temeline “Tevkid” yani “Allah’ın varlık ve birliğine inanç” akidesini yerleştirilmiş bulunan, evrensel ve eşitlik­çi orijinal dinî...

İSLÂMİYET YE SOSYO-KÜLTÜREL KONTEKSTİ

İSLÂMİYET YE SOSYO-KÜLTÜREL KONTEKSTİHemen her yerde olduğu gibi, sosyolojik bakımdan, İslâm dininin ortaya çıktığı, eski Arabistan’ın toplumsal yapısı, teşkilatı ve kültürü­nün de, onun ekolojik çevresinin derin izlerini taşıdığını önemle be­lirtelim. Batıdan Kızıl Deniz boyunca ve aynı şekilde güney ve güney­doğu sahillerinde, geniş ve yüksek dağ silsileleri ile çevrelenmiş bulu­nan merkezî bir çöllük platodan oluşan Arabistan Yarımadası, geniş ölçüde çöldeki...

İSLÂMİYET’İN DOĞUŞU VE GELİŞMESİNİN SOSYOLOJİK YÖNLERİ

İSLÂMİYET’İN DOĞUŞU VE GELİŞMESİNİN SOSYOLOJİK YÖNLERİM slâmiyet konusunu din sosyolojisi bakımından ele alırken, öncelik- w le Max Weber’in, müesses dinlerin, toplumsal kriz ortamında, ge­leneksel inanç ve yerleşik toplumsal düzene karşı, karizmatik bir dinî liderin önderliğindeki bir tür tepki yahut protesto hareketleri şeklin­de doğup geliştikleri şeklindeki sosyolojik gelişim modelinin, İslâmi­yet’in ortaya çıkışı ve gelişmesi olgusunun sosyolojik tetkiki tarafın­dan da doğrulanmakta...

DİNÎ KURTULUŞ HAREKETLERİNİN SOSYOLOJİSİ

DİNÎ KURTULUŞ HAREKETLERİNİN SOSYOLOJİSİ“Kurtuluş” kavramının dinde özel bir yeri bulunmaktadır. Zira, dünya yüzündeki egzistasiyel konumu nedeniyle sonluluk, sınırlılık, hiçlik yahut yoksunluk duygu ve düşüncelerini yaşayan ve sonsuzlu­ğun arayışına yönelen insanın bu tecrübelerinin onun dinî yaşantı ile de doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Öyle ki, hemen bütün büyük din­ler, insanın bu sonlu varoluşsal konumundan kurtuluş ihtiyacına bir cevap oluşturma eğiliminde olmuşlardır. Nitekim,...

YENİ DÎNÎ HAREKETLERİN SOSYOLOJİSİ

YENİ DÎNÎ HAREKETLERİN SOSYOLOJİSİModern toplum, geleneksel toplum yapısı ve düzeninde, çok önemli değişimleri de beraberinde getirdiği gibi, bu değişimler top- lumların alışılagelmiş dinî yaşantılarında da çok köklü değişiklik ve gelişmeleri beraberinde sürüklediler. Bu bağlamda, XIX. yüzyılın baş­larından itibaren kendini gösteren önemli bir dinî-toplumsal olgu da, “Yeni Dînî Hareketler” diye adlandırılan birtakım yeni dinî grup, cemâat, akım, hareket ve oluşumların...

DİNÎ HAREKETLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ, KAYNAKLARI VE TÜRLERİ

DİNÎ HAREKETLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ, KAYNAKLARI VE TÜRLERİYukarıda dinî hareketlerin, aslında sosyal hareketlerin özel bir tü­rünü oluşturduğuna ve bu sonuncuların da esasında yeni birtakım ta­leplerle ortaya çıkan kolektif davranış biçimleri olduklarına işaret edildiğine göre, dinî hareketlerin belirleyici özelliklerinin, bir ölçüde kolektif davranışlar çerçevesinde aranması ve değerlendirilmesi gere­kecektir.Hakikaten, meselâ kolektif davranışlar, “güdüler” {motifler) ile ilişkilidirler ve onlarm oluşumunda psikolojik ve sosyal...

SOSYAL HAREKET VE DİNİ HAREKET KAVRAMLARI

SOSYAL HAREKET VE DİNİ HAREKET KAVRAMLARIDin sosyolojisi konularına başlamadan önce, sosyoloji ile ve özel- vi' likle de bazı temel sosyolojik kavramlarla ilgili hazırlık mahiye­tini taşıyan ön bilgiler vermeye çalışırken, “sosyal hareket” kavramı üzerinde de çok kısa olarak durulmuş; aslında onun, toplumsal de­ğişmenin özel bir tezahür biçimi olduğu, bu bakımdan da “yeni bir hayat tarzı ve toplum modeli talebini taşıyan...

İZAFİYET, TEŞMİL (INCLUSIVISME), DİYALOG VE İŞBİRLİĞİ EĞİLİMLERİ DİNİ GRUPLAR ARASI İLİŞKİLER

İZAFİYET, TEŞMİL (INCLUSIVISME),DİYALOG VE İŞBİRLİĞİ EĞİLİMLERİ DİNİ GRUPLAR ARASI İLİŞKİLERDinlerin arasındaki bu rekâbet ve çatışma eğilimi ve özellikle ay­nı bir dinin alt grupları ve mezhepleri arasındaki rekâbetin sonuçta çok kanlı savaş ve çatışmalara dönüşmesi, baskıcı ve tekelci fanatizm ve bütün bunların toplumlarm birlik, bütünlük ve huzuru bakımından arz ettiği tehdit, bir yandan kökleri tarihin derinliklerine uzanan kar­şılıklı hoşgörü, saygı,...