HİKMET

  HİKMET   Geniş kapsamlı bir kelime olan hikmet, kullanıldığı yer ve konumlara göre farklı anlamlar ifade eder. Masdar olarak kulla­nıldığında kötülüğün engellenmesi ve iyili­ğin elde edilmesi anlamlarını içerir. Hü­küm, hükümet ve ahkam kelimeleri bu an­lamlardan türer. Ancak genel anlamının yarar ve her güzel bilgj ile salih amel oldu­ğu söylenebilir. Bu da bilgi (ilim) yanında eylem (amel)in de hikmeti meydana geti­ren temel unsurlar arasında yer aldığını göstermektedir. Bu semantik...

HİLOZOİZM

   HİLOZOİZM   Yunancada/ıyfe (madde) ve zoon (canlı) kelimelerinin birleşmesiyle meydana gelmiş olan hylozoizm kelimesi maddenin, dolayısiyle bütün âlemin canlı olduğunu savunan görüştür. Bu öğretiye göre canlı-tık, maddenin ayrılmaz bir Özelliğidir ve madde ile canlılık birbirinden ayrılamaz. Milet Okulu, varlığın temel ilkesini (arc-he) canlı ve aynı zamanda yaratıcı sayıyor­du. Bu ilk ve temel ilke, göklerin ve içinde­ki âlemlerin ortak anasıdır. Varolan her şey, varlığını bu ilkeden alır. O, en...

HİDÂYET

   HİDÂYET   Doğru yolu arama, doğru yola girme, Al­lah tarafından bir kimsenin kalbine ilham olunan Hak yolu arama arzusu, doğru dîn, İslâm dîni, İrşad etme, doğru yolu gösterme gibi anlamlara gelen "hidâyefi, Seyyid Şerif el-Cürcânî şöyle tarif eder: "Hidâyet: Talep edilene ulaştıracak şeyi göstermektir. Başka bir ifadeyle talep edi­len şeye ulaştıracak yola girmek de denile­bilir." Hidâyet, bir kimseyi iyilikle istediğine eriştirecek şeyi göstermektir ki, bu, yolu sâdece göstermek veya...

HIZLANDIRAN

  HIZLANDIRAN   Hızlandıran prensibi, tüketim harcama­larının, müteşebbislerin yatırım kârları ve buna bağlı olarak milli gelir üzerindeki et­kilerini açıklamaktadır. Bu kavram tarihi gelişim içerisinde "çarpan"dan çok daha eskilere uzanmaktadır. 1913' de Aftalion (Les Crises Penodiaues de Surprodacti-on), 1917'deJ.M. Clark (Bussiness Acce-leraüon and the Law ofDemand, Journal ofPoliücalEconomy), 1936'daR.F. Har-rod (Trade Cycle) konuyu esas hatlarıyla ortaya koyarak, tartışmışlardır. Son za­manlarda ise Hİcks (A Contribution to the VıeoryofTlte Trade Cycle, Oxford, 1950)...

HİCRET

  HİCRET   Hicret, kelime anlamı olarak genelde bir kimsenin yurdunu terkederek başka bir yere gitmesi demektir. İslam termino­lojisinde ise Allah Resulünün (s.) Mek­ke'den Medine'ye göçmesi olayım ifade eder. Bu ikinci ve özel anlamında Hicret, İs­lam tarihînin en önemli olaylarından biri ve bu tarihin bir dönüm noktası saydır. İs­lam tarihinin ve takvimininbaşlangıcı Hic­ret olayına dayandırılır. İslam tarihini ko­nu alan kitaplar bu olayın coşku verici ev­relerini ayrıntılarıyla anlatırlar. İslam tarihinde iki önemli Hicret...

HIRİSTİYANLIK

  HIRİSTİYANLIK   İlk olarak, Hz.İsa'nın tabilerine Romalı­ların bir küçümseme ifadesi olarak "Nası-ralı isa'ya uyanlar (Hrist-os)" anlamında verdiği Hıristiyan adından gelen ve daha sonra Hz. İsa'ya tabi olma iddiasında bu­lunanların dinine ad olarak kalan semavi din. Bugün tüm tarihi ve arkeolojik araş­tırmaların da desteklediği bir vakıa ola­rak, bütün peygamberlerin getirdiği din(-ler) temelde hep aynıda-. Gerek Yaratılış ve Adem'in Cennet'ten çıkarılış kıssası, gerekse Nuh Tufanı gibi daha başka kıssa­lar ve...

HERMENÖTİK

  HERMENÖTİK   Türkçeye genellikle "yorumsama" diye çevrilen hermenötik, "anlama" ve "yorum­lama" sorunlarıyla ilgilenen çeşitli yazarla­rın görüşlerini tanımlamak üzere kullanı­lan bir terimdir.                                      Hermenötik terimi biri geniş, diğeri da­ha dar iki bağlamda kullanılır: 1-Kitab-ıMukaddes'inmanevi hakikati­ni bulup yorumlamakla UgUi Hıristiyan te­olojisinde bir disiplindir. İncil'in her nes­le hitap edecek şekilde anlaşıldığı bu di­siplindeki konuların çoğunluğu, R.Bult-man'ın Yeni Ahid'i efsanelerden arındır­ma (demythologization) girişimleriyle ye­niden gündeme gelmiştir;  2- Daha genel olarak insan eylem, söz, ürün ve kurumla­rının önemim...

HERMETİSİZM

  HERMETİSİZM   Yazının mucidi, yazıya dayalı tüm sanat­ların koruyucusu olarak kabul edilen Mı­sır Bilgelik Tanrısı Thoth'un (Yunanca adı: Hermes Trismegistos: "Üç Kez Yüce Hermes" yazdığına inanılan batini, gizli ilahiyat ve felsefe metinlerine dayalı mis­tik öğreti. Ancak gerek bu öğretinin da­yandığı metinler, gerekse Hermes üzerin­de kuşku ve tartışma öneminden birşey yi­tirmeksizin süregelmiştir. Gerçekten Orta Çağda Hermes, Mısırlı­ların Thoth'u, Yahudilerin Uhnuh'u (He-nokh) eski İranlılarınHushang'ı ve müslü-manların İdris'i ile aynı düzeyde tutulmuş­tur. İzleyicileri...

HELÂL

  HELÂL   Şeriatın caiz saydığı, yapılmasında ve iş­lenmesinde bir sakınca görmediği şey, ter-kedilmesi işlenmesine tercih edilmeyen husus, mubah. Allah Teâlâ bir ayeti kerimede şöyle bu­yurmuştur.: "O, o yaratıcıdır ki, yerde ne varsa hepsini sizin için yaratmıştır." (Baka­ra, 29) Bu ayet, yeryüzünde bulunan her şeyin insanlara mubah olduğunu göster­mektedir. Ama bunların zararlı ve pis olanlarıyla, başkasının hakkı olan şeyler Kur'an-ı Kerim'deki diğer ayetlerle ha­ram kılınmıştır. İnsanların canı ile ırz ve namusu...

HEGELCÎLİK

  HEGELCÎLİK   Genel olarak Hegel ve ona bağlı olanla­rın meydana getirdikleri, mutlak idealizm ve diyalektik yöntem anlayışlarını benim­seyen felsefi akıma Hegelcilik adı verilir. Hegel felsefesinin mantıksal bir sistem ol­ması, ilkelerinin ve yönteminin çeşitli alanlara uyarlanması nedeniyle 1830-40 yılları arasında Almanya'da etkinlik kaza­nan Hegelci ekole de bu ad verilir. Ger­çekte HegeFin felsefe sistemi daha olu­şum halindeyken şiddetli tartışmaları baş­latmıştır. Bir bakıma eseflerinin soyut ve yoğun bir dil ile yazılması,...

Sembolik Etkileşimci Yaklaşım – Aile Sosyolojisi

  Sembolik Etkileşimin pragmatizme dayanan üç temel ilkesi vardır:i)    İnsanlar kendileri tarafından anlam/önem atfedilen (yüklenilen) davranışlarda laşımlardan yararlanıldığı gözlenmektedir. Sosyolojideki kuramsal yaklaşımların, modernist çerçevede “Sembolik Etkileşimcilik” gibi daha mikro yaklaşımlardan, “İşlevselcilik” ve “Çatışmacılık” gibi daha makro yapısal yaklaşımlara doğru geniş- lediği ve hatta son yıllarda sosyolojiye meydan okuyan feminist ve postmodernist yaklaşımlarla da zenginleştiği söylenebilir.Ayrıca bu kuramsal yaklaşımların insan ve topluma...

HAZCILIK

  HAZCILIK   Hazcılık, hayatın anlamını ve amacını hazda arayan dünya görüşünü ifade eder. Ayrıca hazzı ahlak ilkesi olarak kabul ede­rek, ahlâki davranışların amacım ve kısta­sım bunda bulan ahlak öğretisine de hazcı­lık denir. Antik Yunan felsefesi ve özellik­le Sokrates-sonrası felsefe akımları üze­rinde etkili olmuştur. Hazcılığın felsefi temelini oluşturan, Sokratesçi akımlar içinde önemli yeri olan Kyrene ekolünün de kurucusu Kyre-ne'HAristippos(M.Ö.435-355)'tur.Aris-tippos, Sokrates gibi, tabiat ve matematik alanında çalışmanın yararsızlığını ileri sü­rer. Çünkü...

HARİCİLİK

  HARİCİLİK   Haricilik, İslam'da siyasi anlamda ilk or­taya çıkan anlayış ve akımlardan, fırkalar­dan biridir. Tarihçiler Hariciliğin doğuşu­nu Sıffîn savaşmda(657) hakem mesele-si'nin ortaya atılmasına bağlarlar. Bunla­ra Havaric (hariçte kalanlar anlammda) adı verilmiştir. Bunun sebebi, ya Hakdan veya müslümanlardan, yahut da HziAli'-den uzaklaşmış olmalarıdır. Bilindiği gibi Sıffîn savaşında Hz. Ali, savaşı kazanmak üzere iken Muaviye taraftarları hileye baş­vurarak Kur'ân sayfalarını mızraklarının ucuna takarak savaşa devam etmek ister­ler. Bu hareketle amaçları karşı...