Egzistansiyalistler

Egzistansiyalistler Husserl ilk ve temel "morfolojik özlerin" tasviri işini, geometrideki gibi, kapalı ya da belirli çoklukları tanımlayan özlerin tasvirinden ayırmıştı; ama gündelik algısal dünyanın ya da yaşama dünyasının (Lebenswelt) teorik statüsünün ne olduğu sorusu egzistansiyalistler arasında her geçen gün biraz daha fazla tartışılmaya başlandı. Onlar bu çerçeve içinde, bütün önkabulle - rini kendisine apaçık ya da şeffaf hâle getirmiş bir felsefe bilimi olamayacağmı sordular. Tarihsel olarak yerleşip...

Edmund Husserl ve Fenomenoloji

Edmund Husserl ve Fenomenoloji Alman filozofu Edmund Husserl bütün bir felsefesini adlandırırken, fenomenoloji terimini kullandı. O transendental araştır - masını empirik önyargılardan kurtarmak ve gerek fizik ve gerekse psikoloji biliminin temelinde bulunan zorunlu doğrulara tekabül eden anlam bağıntılarını keşfetmek için, varoluş ve empirik nedensellikle ilgili bütün yargıları paranteze ve askıya aldı. Onları inkâr etmedi, fakat sadece daha fazla olumlamadı. Onların niyet edilmiş anlamları üzerinde düşünümde bulundu. Husserl işte...

William James

William James Amerikan pragmatist hareketinin bir önderi olan William James - 'ın düşüncesi, başkaca şeyler yanında özellikle bilimin bilgi ve kültürdeki rolünü tayin etme teşebbüsüyle, çağdaş eğilimlerin bütün tipik özelliklerini taşır. Tıp eğitimi alan James, bir bilim olarak psikolojinin özerkliğini, düalist bir zihin-madde görüşü benimseyerek korumayı ümid etti. O "iki öğenin, bilen zihin ile bilinen şeyin varlığını" kabul eder ve onları "birbirlerine indirgenemez unsurlar olarak" değerlendirir. "Hiçbiri...

John Dewey

John Dewey Amerikalı bir eğitim reformcusu ve pragmatik filozofu olan John Dewey'nin, St. Louis Hegelcileri olarak bilinen bir grubun dergisinde yayınladığı "Kant ve Felsefî Yöntem" adlı makalesini işte bu çerçeve içinde değerlendirmek gerekir. Devvey maka - lede ifade edilen Hegelciliği her ne kadar tamamen inkâr ettiyse de, bunu ancak gerek Kant'ın ve gerekse Hegel'in düşüncesini kısmî bir sentez içinde bir araya getirdikten sonra yaptı. O bu sentezde...

Bir Bilim Olarak Metafizik -A Priori Bir Bilimin Doğası

Bir Bilim Olarak Metafizik A Priori Bir Bilimin Doğası Genel olarak, bilimler, a priori ve empirik olmak üzere, iki türe ayrılırlar. Geometri gibi a priori bir bilimde, genel olarak doğru kabul edilen önermelerden bir başlangıç yapılır, ve buradaki işlem, gerçekten de doğru olmaları durumunda onlardan çıkan sonuçları kesin mantıkla göstermekten oluşur. A priori bir bilimin ilk öncüllerinin gerçekte doğru olmaları gerekmez; sistemin amaçlan açısından, onlar sadece doğru...

Platonculuk

Platonculuk Platonculuğun özü iki dünya, gündelik yaşamın duyuların konusu olan bildik dünyası ile hakikî gerçekliklerin, zihnin konusu olabilen görünmez dünyası arasındaki bir ayırımda bulunur. Sıradan insan birincisinin varoluşunu tanır, ve ikincisinin varoluşunu atlar; o gerek olgu ve gerekse değerlerle ilgili inançlarının ne kadar keyfî olarak doğru kabul edildiklerini ve ne ölçüde içsel çelişkilerle dolu olduklarını görmeyi başaramaz. Filozof, daha doğrusu gerçek bir filozof, ona üzerinde durduğu zeminin...

Materyalizm

Materyalizm Materyalizmin en basit şekli, sadece maddenin varolduğu iddiasında bulunur. Bu şekilde yalın bir tarzda ifade edildiğinde, iddia saçmadır, çünkü varolan her türden şeyin, fikirler, sayılar ve insanî kurumlar örneklerinde de görüleceği üzere, maddî bir doğaya sahip olmadığı açıktır. İddia, bu olgular ışığında, ilk kez olarak Aristoteles'in kategoriler öğretisinde geliştirilmiş olan ayırımlara da müracaat edilerek, maddenin yegâne tözsel varlık olduğu söylenecek şekilde, gözden geçirilmelidir. Bu açıklamaya göre, maddî...

İdealizm

İdealizm Descartes ve Kant'tan her ikisi de, düalizmlerini her ne kadar dikkate değer bir tarzda farklı şekillerde oluşturmuş olsalar da, metafiziksel düalizmin temsilcileriydiler. Bununla birlikte, birçok düşünür düalizmi kendi içinde yetersiz bulur; onlar herşeyi kuşatacak tek bir ilke ararlar. Bir zihin beden düalizmiyle karşı karşıya kalan ve onu yetersiz bulan bir kimseye açık olan iki yol vardır: Kişi ya maddenin bir anlamda zihne indirgenebilir olduğunu göstermeyi deneyebilir...

Kartezyanizm

Kartezyanizm Rene Descartes metafiziğini, insanın fizikî dünyayı anlamada hızlı bir ilerleme kaydettiği bir zamanda ortaya koydu. O, Galile - 'den fizikî şeylerin genelde duyu deneyimine dayanılarak olduklarının söylendiği gibi olmadıkları, yani renk, koku ve tat gibi ikincil niteliklerin sahipleri olmadıkları, fakat daha ziyade şekil, büyüklük, kütle ve hareket gibi birincil niteliklerce karakterize edilen nesneler oldukları görüşünü benimsedi. Fizikî dünyanın bir bileşeninin neden davrandığı gibi davrandığım anlamak için, onun...

Thomizm

Thomizm Hrıstiyanlığın gelişinin insan yaşamının diğer veçhelerinde olduğu gibi, felsefede de önemli etkileri olmuştur. Başlangıçta, Hnstiyanlar her tür felsefî iddiaya karşı oldular; felsefeyi özde putperest bir fenomen olarak gördüler ve Hrıstiyan dogmaların felsefî incelemeye tâbi tutulmasının doğru ve uygun olmadığını savundular. Hrıstiyan hakikatler vahye dayanıyorlardı ve onların saf akıldan gelecek hiçbir yetki belgesine ihtiyaçları yoktu. Bununla birlikte, sonraları, özgül bir Hrıstiyan metafiziği meydana getirme, ve evrenle ve insanın...

Aristotelesçilik

Aristotelesçilik Birçok insanın gözünde, Platon bir öte dünya filozofu, Aristoteles ise bir dünya filozofu tipidir. Platon gerçekliğin duyudan tamamen uzak olan şeylerde yattığını düşünüyordu; Aristoteles ise formun tipik bir biçimde maddede tecessüm ettiğine ve kendisinin bir filozof olarak görevinin şimdi ve burada olanı anlamlı hâle getirmek olduğuna inandı. Karşıtlık bir ölçüde abartılır, çünkü Aristoteles saf forma (Tanrı ve göksel akılların -gezegenlerin akıllı hareket ettiricilerinin- bu tanıma uyduğu...

Metafizikte Teori Tipleri

Metafizikte Teori Tipleri Metafiziğin problemlerine ilişkin bu kısa incelemeyi tamamlamak, ve bir bakıma tashih etmek için, bu noktada metafiziksel konumlar arasından birkaçının "özet"ini buraya dahil etmek faydalı olacaktır. Metafizik, daha önce de kaydedildiği üzere, "bir bütün olarak dünya"yı konu alma iddiasındadır; bir metafizikçinin düşünceleri, şöyle ya da böyle bir etki yapacaklarsa eğer, bir sistem içinde birbirlerine bağlanmak durumundadır. Aşağıdaki sayfalarda güçlü bir entelektüel etki yaratmış ve gerçekte,...

Metafiziğin Problemleri

II. Metafiziğin Problemleri Metafiziğin temel problemleri hakkında, az sayıdaki sayfanın mekânı içinde, şümullü bir açıklama ortaya koymak, açıktır ki, pek imkân dahilinde değildir. Bu durumun bir sonucu olarak ortaya çıkacak yorum, zorunlulukla hayli seçici ve bu ölçüde de yanıltıcı olmak durumundadır; ama o, yine de, metafiziğin tarihi üzerine düşünümden ziyade, metafiziksel düşüncenin bizatihi kendisi için bir giriş sağlamaya teşebbüs eder. Formların, Kategorilerin ve Tikellerin Varoluşu Formlar Eski Yunan filozofları...