Çandarlı Ali Paşa kimdir? Hayatı ve eserleri

0
36

Çandarlı Ali Paşa kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: ( ?-1406) Osmanlı sadrazamı. Vezirâzam sanı­nı alan ilk devlet adamıdır. Osmanlı sadrazamlarından Çandarlı Halil Paşa’ nın oğludur. İlmiye sınıfından gelen bir ailenin üyesi olduğundan, babasının vezirliği sırasında kazasker oldu. 1381’de vezir rütbesine yükseldi. I. Murad’ın Karaman seferine katılmak üzere Bursa’da bulunduğu sırada babası ölünce I. Murad tarafından sadrazamlığa getirildi (1387). Ardından Karaman seferine katıldı. Osmanlı güçlerinin üstüne geldiğini duyan Karaman-oğlu Alâeddin Ali Bey, barış önerisinde bulundu. Ancak Çandarlı Ali Paşa, Karamanoğulları’nın daha önceki antlaşmaları çiğnedikleri gerekçesiyle savaş açılmasını önerdi. Konya yakınlarında yapılan savaş Karamanoğulları’nın yenilgisiyle sonuçlandı. Bu sa­vaşta büyük yararlıklar gösteren Kara Timurtaş Paşa’ ya da vezirlik rütbesi verilmesi üzerine divandaki vezir sayısı ikiye çıktı. Bunun üzerine Osmanlı tarihinde ilk kez Çandarlı Ali Paşa, vezirâzam (sadra­zam) sanıyla anılmaya başlandı.

Karaman seferinin ardından Balkanlar’da Os-manlılar’a karşı bir ittifak oluşturulduğu ortaya çıkın­ca, Candarlı Ali Paşa bu sorunu çözmekle görevlendi­rildi. 1388’de 30.000 kişilik bir orduyla Bulgaristan’a girdi. Pravadi, Şumnu, Tırnova, Silistre, Rusçuk ve Niğbolu’yu ele geçirdi.

1389’da I. Kosova Savaşı’na katıldı. Bu savaşta ölen I. Murad’ın yerine geçen I. Bayezid tarafından sadrazamlıkta alıkonuldu. Candarlı Ali Paşa, 1391’de başlayıp 1402’ye değin süren İstanbul kuşatmasında önemli rol oynadı. Karadan gerçekleştirilen bu kuşat­ma kentin dışarıyla bağlantısını keserek, halkı açlığa mahkûm etmeyi ve teslim almayı amaçlıyordu. Bizans imparatoru Joannes’in Avrupa’dan yardım istemesi üzerine gelen Haçlı ordusu 1396’da Niğbolu’da boz­guna uğratıldı. Bunun üzerine iyice çaresiz kalan Bizanslılar Ali Paşa’nın girişimleri sonucu barış öneri­sinde bulundular. Bu sırada Doğu Anadolu’da Timur tehlikesi baş gösterdiğinden Osmanlılar da barışa ya­naştılar. Yapılan antlaşma ile Osmanlılar’a İstanbul’da bir Türk mahallesi ve camii kurmak ve kadı atamak hakları verildi. I. Bayezid’le Timur arasındaki gerginlik artıp savaş kaçınılmaz duruma geldiğinde Sadrazam Can­darlı Ali Paşa savunmada kalarak Timur’u Anadolu içlerine çekip yıpratmayı, ardından yoğun bir saldırıyla bozguna uğratmayı önerdi. Ancak, I. Bayezid bu öneriyi kabul etmedi ve Timur’un üzerine yürüdü. Temmuz 1402’de yapılan Ankara Savaşı’nda Osmanlı ordusunun yenilmesi üzerine Candarh Ali Paşa ve kimi beyler Şehzade Süleyman Çelebi ile birlikte önce Bursa’ya ardından da Edirne’ye çekildiler. Candarlı, burada hükümdarlığını ilan eden Süleyman Çelebi’ye vezir oldu. I. Bayezid’in şehzadeleri arasındaki saltanat kav­gasında Çandarlı’ya büyük yetkiler tanıyan Süleyman Çelebi, Batı Anadolu ve Rumeli topraklarında ege­menlik kurmayı başardı. Ali Paşa’nın 1406’da Ankara yakınlarında ölmesi üzerine Süleyman Çelebi’nin üstünlüğü de sona erdi.

Örgütçü bir devlet adamı, iyi bir komutan, usta bir diplomat olan Ali Paşa, Osmanlı devlet örgütünde birçok yeni düzenlemeler yapmıştır. I. Bayezid zama­nında rüşvet olaylarının artması ve bunun halk arasında huzursuzluğa yol açması üzerine, Candarlı’ nın padişaha yaptığı öneri doğrultusunda, ilk kez kadılara gördükleri davalardan belirli bir ücret ayrıl­ması usulü kabul edilmiştir.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 5. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983