Besim Atalay kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

39

Besim Atalay kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1882-1965) Türk dilbilimci, yazar, araştırmacı. Eski Türk dillerini incelemiştir. Uşak’ta doğdu. İlk ve ortaöğrenimini burada tamamladıktan sonra medreseye girdi. On bir yıl medrese eğitimi gördükten sonra 1905’te yirmi üç yaşındayken İstanbul’a gelerek Şehzade Camisi’ndeki derslere devam etti. 1909’da İstanbul Darülmuallim Mektebi’ne girdi. 1912’de buradan mezun olduktan sonra eğitim alanına atıldı, çeşitli okullarda öğretmen­lik, yöneticilik yaptı. 1919 yılında Silifke’de öğretmen arkadaşlarıyla “Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti”ni kur­du, Uşak’ta Kurtuluş Savaşı’nı destekleyen çalışma­larda bulundu. 1920’de Birinci Büyük Millet Meclisi’ ne Kütahya milletvekili olarak katılan Besim Atalay, bu görevini yedinci dönem sonuna değin sürdürdü. 1932’de Atatürk’ün önderliği ile toplanan Birinci Türk Dil Kurultayı’na katıldı, oluşturulan Türk Dili Tetkik Cemiyeti’ne (Türk Dil Kurumu) üye seçildi. 1951 ’e değin bu kurumun saymanlığı görevinde bulunan Atalay, ölümüne kadar da üyeliğini sürdür­müştür. 1937-1942 arasında Ankara Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi’nde Farsça profesörü olarak ça­lıştı.

Besim Atalay Türkçe ile ilgilenmeye genç yaşta başladı. 1920’de dönemin Milli Eğitim Bakanı Dr. Rıza Nur’un emri ile başlatılan öz Türkçe sözcük derlemesi çalışmalarını, Bakanlık Hars (Kültür) Mü­dürü olarak yönetti. 1931’de yayımlanan Türk Dili Kuralları adlı kitabı ile Türkçe’nin kuruluş düzenini inceledi. TDK’nın kuruluşundan sonra bir yandan dilin özleşmesi çalışmalarına katılmış, bir yandan da Türk dilinin eski yapıtlarını incelemeye koyulmuştur. Bunlar arasında en önemlisi, uzun bir çalışmadan sonra yaptığı Divanü Lugat-it-Türk çevirisidir. Kıp­çak ve Çağatay Türkçeleri’ni incelemiş, bu dillerin o güne değin bilinmeyen belli başlı sözcüklerini Türk­çe’ye kazandırmıştır. Son çalışmaları arasında Kuran-ı Kerim’in Türkçe çevirisi de bulunmaktadır.

YAPITLARI:

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 9. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983