Baharistan Kitabı, Yazarı, Tarihi, Konuları, Hakkında Bilgi

31

Abdurrahmân-ı Câmî’nin (ö. 898/1492) Farsça ahlâkî ve edebî eseri.

Câmî’nin 892’de (1478) Sa’dî’nin Gülistân’ını örnek alarak yazdığı ve Sultan Hüseyin Baykara’ya ithaf ettiği Baharistân tertip ve üslûp bakımından Gülistân’a benzerse de muhteva açısından farklılıklar gösterir. Dil ve anlatım yö­nüyle daha sade olmakla birlikte onun kadar başarılı değildir. Ravzatü’l-ahyâr ve tuhfetü’l-ebrâr adıyla da anılan Bahâristân, yine Gülistan gibi nesir-nazım karışımı bir eser olup bir mukaddime, se­kiz bölüm (ravza) ve bir hatimeden mey­dana gelir. Her bölümün başında konu tarif edildikten sonra bölümün özelliği­ne göre bu konular “hikâyet”, “hikmet” veya “mütâyebe” alt başlıkları şeklinde işlenir, Bu sekiz bölümde sırasıyla ün­lü sûfîlerin çeşitli konulardaki düşünce, söz ve davranışlarına, yöneticilerde bu­lunması gereken adalet ve insaf duygu­larına, cömertlik ve cömert kişilerin hal­lerine, aşk ve âşıkların vasıflarına, latife ve nüktelere, şiir ve şairlere, hayvan ağ­zından anlatılan hikâyelere ve onlardan alınması gerekîi olan derslere yer veri­lir. Eğitici, öğretici ve eğlendirici özellik­ler taşıyan Bahâristân Osmanlı döne­minde çok okunan birkaç Farsça eser­den biridir.

Şiir hakkındaki kısa bir girişten sonra Rûdekî ile başlayıp Ali Şîr Nevâî ile sona eren yedinci bölümde belli başlı otuz dokuz Fars şairi hakkında verilen bilgi­ler bazan kısa da olsa çok değerlidir. Eserin alt başlıklarında yer alan konu­ları özetleyen ve şairi belirtilmeyen be­yitler Câmî’ye aittir.

Bahâristân’ın Câmi’nin külliyatı içeri­sinde veya ayrı olarak çok sayıda yazma nüshası bulunmaktadır. Eser ilk defa Mehmed Şâkir’in Hediyyetü’l-irfan adlı şerhiyle birlikte İstanbul’da basılmıştır (12521. Ayrıca başta İstanbul (1275, 1285) olmak üzere Viyana (metin ve Almanca tercüme, 1846), Leknev (1870], Cavnpûr (1914), Tahran (1308 hş.) ve diğer bazı yerlerde birçok defa basılmıştır. Son ola­rak Tahran Üniversitesi Merkez Kütüp-hanesi’nde bulunan minyatürlü ve tez-hipli bir nüshasından İntişârât-i Yasâ-voli (Ferhengserâ) yayınları arasında bir baskısı daha yapılmıştır (Tahran 1360 hş./ 1982). Bazı Batı dillerine de çevrilen Ba-hâristân’M şerhleri dışında ilk Türkçe tercümesi Mehmed Fevzi tarafından ya­pılmıştır (İstanbul 1327), Ayrıca eseri M. Nuri Gençosman (Ankara 1945) ve Rifat Bilge de (İstanbul 1970) tercüme etmiş­lerdir.

Diyanet İslam Ansiklopedisi