Ba­bürname Nedir, Yazarı, Kimin Eseri, Türü, Hakkında Geniş Bilgi, Araştırma

551

Bâ­bürnâme, Bâbür’ün kendi hayatını anlattığı dünya çapında ilgiye kavuşmuş hatırat kitabı.

Doğrudan doğruya verilmiş bir adı ol­madığı için Bâbürnâme’den başka Ve-kâyi’, Vâkıanâme, Vâkıât-ı Bâbürî, Vekâyi’nâme-i Pâdişâhı ve Bâbüriyye dendiği gibi Farsça tercümelerinde de çok defa Tüzük-i Bâbüri ismini alır. En yay­gın adı Bâbürnâme olmakla beraber iki yerinde Bâbür’ün ondan Vekâyi’ diye bahsetmesine bakılarak son zamanlar­da bu isim tercih edilmeye başlanmıştır. Bâbür bir defasında da eseri için “tarih” sözünü kullanmıştır. Divanındaki bir rubâîsinde de hatıratını Vekayi’ adıyla zik­retmiştir (“Bâbür’ün Şiirleri”, MTM, nr, 5, s. 327).

Eser herhangi bir önsöz veya bir giriş kısmı olmaksızın Bâbür’ün on iki yaşın­da Fergana tahtına çıkışı ile başlayıp ölü­münden bir yıl öncesine kadar olan za­man içindeki hayat macerasını anlatmak­tadır. S Ramazan 899 (9 Haziran 1494) ile 3 Muharrem 936 (7 Eylül 1529) ara­sını içine alan bu devrenin, eserin ba­zı kısımları kaybolduğundan, Temmuz 1503 – Mayıs 1504, Mayıs 1509-2 Ocak 1519, 1521’den birkaç gün hariç 13 Ara­lık 1520-17 Ekim 1525 ve Eylül 1529 -1530 yıllan arası eksiktir. Vak’alann geç­tiği coğrafî sahalara göre eserde sadece 1494-1503 (Fergana], 1504-1520 (Kabil], 1525-1529 (Hindistan) yılları mevcuttur.

Aslî şekli elde olmadığı için neden ile­ri geldiği anlaşılamayan bu durum üze­rinde, Bâbür’ün aradaki yıllan yazmaya vakit bulamadığı, yahut utanıp anlat­maktan çekindiği hususlar olduğu yo­lunda inandırıcı olmaktan uzak bir kı­sım görüş ve ihtimaller ileri sürülmüş­tür. Bugün metinleri kayıp gözüken ba­zı yılların esasında yazılmış olduklarına dair ipuçları bulunmaktadır. Eserde ek­sik yıllara ait vak’alar. Bâbür’ün yeğeni ve Bâbürnâme’yı tam şekliyle görmüş olan Mirza Muhammed Duglat’in Târîh-i Reşîdî’s’mdeki hâtıraların yardımıyla bü­yük ölçüde ta ma m lana bilmektedir.