Arslan Paşa Külliyesi Nerede, Tarihi, Mimari, Özellikleri, Hakkında Bilgi

33

Arslan Paşa Külliyesi, Erzurum’un Oltu ilçesinde saray, medrese, mektep, cami, han, hamam, çarşı ve bir değirmenden meydana gelen XVII. yüzyıla ait külliye.

Bugün yalnız camisi faal durumda olan külliye Çıldır Atabegleri’nden, 1680’de idam edilen Kars Muhafızı Mehmed Arslan Paşa tarafından yaptırıl­mıştır. Mevcut kitabelerden 1075’te tamamlandığı anlaşılmakta­dır. Oltu çayı kenarından başlayıp geniş bir alana yayılan yapıların merkezinde tamamen kesme taştan yapılmış kare planlı ve tek kubbeli cami yer alır. Cümle kapısı üzerindeki 1075 tarihli inşa kitabesinden başka kapı kemeri­nin dışında, son cemaat yerinin orta kubbesi kemerinde ve avlu kapısında birer kitabe daha bulunmaktadır. 1077 tarihli vakfiyesi ise Vakıflar Arşivi’ndedir. Harime giriş, sivri kemerli ve üzeri üç kubbe ile örtülü son cemaat yerindendir, 13.40 m. çapında olan kub­beye sivri kemerli tromplarla geçilmiştir. Mahfil, vaiz kürsüsü ve minareye duvar içinden açılan merdivenlerle çıkılır. İç mekân kireç sıvalıdır ve taş mihrabın bordüründeki geometrik motifler dışın­da süslemesi yoktur. Son cemaat yeri­nin mihrabiyeleri ile cümle kapısındaki süslemelerde Osmanlı geleneklerinden farklı mahallî özellikler hâkimdir. Pen­cere alınlıklarının dış yüzlerindeki ka­bartma yazılar ise yalnız bu camide bu­lunmaktadır. Kuzeybatı köşedeki prizma biçimi kaide üzerinde yükselen silindirik minare, iki renkli taş işçiliğiyle Doğu Anadolu’daki kısa minare tipine gir­mektedir.

Cami avlusunun doğu ve batısında sı­ralanan beşik tonoz örtülü medrese hücreleri, basit ölçüde Fâtih ve Süleymaniye medreseleri gibi planlanmış ve batıdakiler dershane, doğudakiler ya­takhane olarak kullanılmıştır. Batıdaki hücrelerde ikişer pencere, doğudakilerde dışarıya bakan birer aydınlatma menfezi mevcut olup hücreler ayrıca dolap nişleri ve ocaklarla da teşkilatlan­dırılmıştır. Bugün medresenin, vakfiye­de sayılarının yirmi beş olduğu belirti­len hücrelerinden ayakta kalmış olanla­rı, yapılan bazı değişiklik ve ilâvelerle Kur’an kursu binası olarak kullanılmaktadır. Avlunun kuzeyinde bir şadırvan, güneyinde de bir hazîre yer almaktadır. Külliyenin halen enkaz durumunda bulunan saray, çarşı, han ve değirmeni Rus-Ermeni işgali sırasında yağmalanıp yakılmıştır. Hamam ise şahıs mülkü ha­line gelmiş ve sıcaklık kısmı dışındaki bölümleri yıkılarak yerine modern evler yapılmıştır.

Diyanet İslam Ansiklopedisi