Anadolu’da Rastlanan Halk Hekimliği Uygulamalarına Genel Bir Bakış

Anadolu’da Rastlanan Halk Hekimliği
Uygulamalarına Genel Bir Bakış

Halk hekimliği uygulamalarına yaygın olarak
rastlanan Anadolu’da “ırvasalama” yoluyla, “parpılama” yoluyla, “em’lerle”
tedavi ve “kırık-çıkık tedavisi” başlıca yöntemler olarak ortaya çıkmaktadır.
Ocaklı, şeyh, hoca, okuyucu, üfürükçü, izinli ve orumçu Anadolu’da halk
hekimliğinin belli başlı uygulayıcılarıdır.

Halk hekimliğinde hastalık deyimi, insanın
sağlık durumundaki bozuklukların yanı sıra, kısırlıktan tutunda nazar değmesi
gibi insanlardan gelebilecek kötü etkilere ve cin, peri gibi gerçek dışı
varlıkların neden olabilecekleri türlü sakatlıklara kadar pek çok kavramı
kapsamaktadır.

Halk hekimliğinin hekimleri olarak tanınan
Ocaklı, belirli hastalıklarla uğraşan aile fertlerine denmektedir. Bir ocaklı,
tedavi etme kudretini ailesinden kan yoluyla almakta ve babadan oğula, nesilden
nesle devam etmektedir.

Kan bağlantısına dayanmayan ocaklıya ise
izinli denilmektedir.

Ocaklı, Orta Asya Şaman’ının bugüne ulaşmış
şekli olarak değerlendirilmektedir.

…ocaklılar bazı hastalıkların tedavisinde
mekanik tedavi metotları kullanmaktadır. Özellikle sarılık hastalığında
ocaklılar tarafından vücudun belirli yerleri jilet veya ustura ile kesilerek
birkaç damla kan akıtılmakta ve bu işleme “sarılık kesme” adı verilmektedir.

Hastalık tedavi etmekten çok, hastalığı
önceden haber verebildiklerine inanılan kişilere ise orumçu
denilmekte…

Irvasalama yolu ile yapılan tedavinin esasını,
hastanın vücudu dışına uygulanan ve onu büyük ölçüde telkin altında bırakan,
psikolojik etkilemeye dayanan hareketler oluşturmaktadır.

Parpılama yoluyla tedavi ise dinsel motiflerle
kaynaşmış sihirsel bir esasa dayanmaktadır.

Em (Halk İlacı) yolu ile tedavi de ise bitkisel, hayvansal, mineral
kaynaklı droglar kullanılmaktadır.

Büyüsel görünümlü olanlar, büyüsel esaslara uygun
bir şekilde uygulanmaktadır.

Türk halk hekimliğinde dağlama karşılığında
“alazlama, yakma, göyündürme, en vurma ve dağlama” kelimeleri kullanılmaktadır.

Dağlama adı altında toplanan bu tedavi
şekli, metal ya da tahta araçlar kullanarak termik veya mekanik uygulamalar
şeklinde yapıldığı gibi kimyasal maddeler ve bitkiler kullanılarak da
yapılmaktadır.

“Ev ilaçları”, “kocakarı ilaçları” gibi
isimlerde verilen halk ilaçlarının çoğu, uzun tecrübeler sonunda günümüze kadar
gelmiş ampirik uygulamalardır.

Kadınlar, halk ilaçlarını erkeklere oranla
daha fazla kullanmaktadırlar. Bunun nedeni ise; kadınların hekime gitmekten
utanmaları, korkmaları veya aile reisi erkeğin kadını, çok zor durumda
kalmadıkça hekime götürme gereğini duymamasından kaynaklanmaktadır.

Öğrenim düzeyi arttıkça halk ilaçlarını
tanıma ve kullanma oranı düşmektedir.

Şar, Sevgi. Anadolu’da Rastlanan Halk Hekimliği
Uygulamalarına Genel Bir Bakış
.
Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi. Cilt: 13, Sayı: 2. (s.
1163-1178). 2005