Ahmed Paşa (Hersekzade) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi

28

Ahmed Paşa (Hersekzade) kimdir? Hayatı ve eserleri hakkında bilgi: (1458-1518) Osmanlı devlet adamı. II. Bayezid ve I. Selim [Yavuz] zamanında beş kez sadrazamlık yapmıştır. Hersek Beyi Stefan Vorkşiş Kosariç’in küçük oğludur. Hersek’in 1463’te Osmanlılar’ın eline geç­mesi sırasında küçük yaşta saraya alınarak Ahmed adı verildi. Hersekzade lakabıyla anılan Ahmed, Ende­run’da yetiştikten sonra, 1479’da II. Mehmed’in [Fa­tih] Işkodra seferinde bayraktarlığını yaptı. Fatih’in son zamanlarında Anadolu beylerbeyliğine atandı. 1481’de Şehzade Bayezid’in kızı Hundi Hatun ile -evlendi. II.Bayezid tahta geçince saraydaki saygınlığı arttı.

1485’te başlayan Osmanlı-Memluk Savaşı’nda ordu komutanlığına atanarak, Memlükler’in ele geçir­diği kaleleri geri almakla görevlendirildi. Ancak, yardımcıları Karagöz Mehmed Paşa ile Hızırbeyzade Mehmed Paşa’nın gerekli yardımda bulunmamaları yüzünden 1486’da yenildi; yaralanarak tutsak düştü ve Kahire’ye götürüldü. Beş ay sonra öbür tutsaklarla birlikte salıverilerek İstanbul’a döndü. Yeniden Ana­dolu beylerbeyliğine atandı. 1488’de Hadım Ali Paşa karadan, Hersekzade Ahmed Paşa da donanma ile Mısır seferine çıkmakla görevlendirildiler. Donanma­nın başında Ayaş’ı (Yumurtalık) ele geçirip, Trablus-şam kıyılarım yağmaladı; İskenderun’a geçerek kara­dan yapılan harekâtı donanmasıyla destekledi. Ama bu sırada çıkan şiddetli bir fırtına gemilerin çoğunun batmasına yol açtı. 1489’da Osmanlı ordusu yenilgiye uğrayarak geri çekildi.

Hersekzade Ahmed Paşa, ilk kez 1497’de sadra­zam oldu. Bu görevde bir yıl kadar kaldıktan sonra azledilerek Kaptanpaşa Eyaleti valisi oldu ve Gelibolu Sancağı’na gönderildi. 1499’da Venedikliler’le yapılar, savaşta İnebahtı seferine katılıp, buranın alınmasın­da büyük yararlıklar gösterdi. 1501 ‘de Akdeniz’de Osmanlılar’ın elinde bulunan adalara sefer düzenle­yen Venedik ve Fransızlar’a karşı Osmanlı donanma­sına komuta etti. Osmanlılar karşısında tutunamayan Fransızlar geri çekildi. Venedikliler’le de bir’ barış antlaşması yapıldı. 1503’te Hadım Ali Paşa’nın yerine ikinci kez sadrazam oldu. 1506’da Akdeniz’de kor­sanlığın artması üzerine sadrazamlıktan alınarak, kap­tan-ı deryalığa getirildi. Yaklaşık beş yıl sürdürdüğü bu görevi sırasında önemli bir olay olmadı. 1511’de, Sadrazam Hadım Ah Paşa’nın, Anadolu’da ayaklanan Şahkulu yandaşlarınca öldürülmesi üzerine üçüncü kez sadrazam oldu. Aynı yıl Bayezid tahttan çekilip yerini oğullarından Şehzade Ahmed’e bırakmaya karar verince, şehzadeler arasında çekişme baş gös­terdi.

Hersekzade, tahta geçme girişimlerinde bulunan Şehzade Ahmed’i destekliyor ve onunla mektuplaşıyordu. Ancak yeniçerilerin Şehzade Selim’den yana olan tavırlarını sezerek, padişahı, kapıkulunun deste­ğini almadan Şehzade Ahmed’i tahta geçirmemesi konusunda uyardı. Önerisini dikkate almayan Bayezid’ e karşı ayaklanan  yeniçeriler, Ahmed Paşa’nın da konağını bastılar. Olayların önü alınamayınca Her­sekzade sadrazamlıktan azledildi ve Şehzade Selim tahtı ele geçirdi. Yerine geçen Koca Mustafa Paşa’nın Şehzade Ahmed’le işbirliği yaptığı şüphesiyle idam edilmesi üzerine I.Selim, 1512’de Hersekzade Ahmed Paşa’yı dördüncü kez sadrazamlığa getirdi. 1514’te Çaldıran seferine katıldı. Tebriz’den dönerken ayaklanan yeniçerileri denetim altına alamadığı gerek­çesiyle sadrazamlıktan azledildi ve Bursa muhafızlığı­na gönderildi. 1515’te beşinci kez önerilen sadrazam­lığı, hastalığı nedeniyle kabul etmek istemediyse de padişahın diretmesi karşısında çaresiz kaldı. Mayıs 1516’da doğu sınırında meydana gelen olaylar üzerine azledilerek Yedikule’de hapsedildi. Ancak yeni sadra­zam Hadım Sinan Paşa’nın araya girmesiyle affedile­rek, Bursa muhafızlığıyla görevlendirildi. Daha sonra 1517’de Mısır seferine katıldı. Dönüşte Maraş yakınlarındaki Kızılçul yaylağında öldü.

Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, 2. cilt, Anadolu yayıncılık, 1983

HERSEKZADE AHMET PAŞA KİMDİR? HAYATI VE ESERLERİ

Türk devlet adamı (öl. Kızılçöl 1517). Hersek dukası Stephan Vuketic’in oğlu. Hersek’in bir bölümünün kendisine bırakılmasını isteyen babası tarafından rehi­ne olarak İstanbul’a gönderilen, Hersek Osmanlı top­raklarına katılınca İstanbul’da kalarak Ahmet adını alan Hersekzade Ahmet Paşa, Enderun’da yetiştirilip, Meh­met ll’nin en güvendiği adamlar arasına girerek, İşkod- ra seferine (1479) katıldı. Anadolu beylerbeyliğine ata­nan Bayezit’in kızı Hundi Hatun’la evlendi. Mısır’la ya­pılan savaşta serdarlığa getirildiyse (1486) de, bazı kıs­kanç paşalar yüzünden tutsak düştü ve ancak bir yıl ka­dar sonra İstanbul’a dönebildi’ Yeniden Anadolu bey­lerbeyliğine getirilip, Mısır seferinde kaptanıderya ola­rak donanmaya komuta etti (1488). Şiddetli bir fırtına yüzünden birçok gemi yitirmesine karşın, Mısır ordusu­nun kaçış yollarını keserek bozgunu kesinleştirdi. Sad­razamlığa getirilip (1497), ertesi yıl görevden alınarak, Venedik savaşında İnebahtı seferine katıldı ve İnebah- tı’nın ele geçirilmesinde (1501) önemli rol oynadı. Ye­niden sadrazamlığa getirilip (1503), 1506’da görevden alındı ve güvenliği sağlamak göreviyle donanmanın ba­şına getirildi. Bir kez daha sadrazamlığa (1511) getirilip, Bayezit-Selim mücadelesinde Selim taraftarı yeniçeri­ler evini basınca istifa etti. Yavuz Sultan Selim tahta çı­kınca dördüncü kez sadrazamlığa getirilip (1512), Çal­dıran savaşında görev aldı. Tebriz’in fethinden sonra yeniçeriler ayaklanınca istifa etti. Beşinci kez sadra­zamlığa getirildiyse (1515) de, 8 ay sonra görevden alı­nıp, Yedikule’ye hapsedildi. Bir süre sonra bağışlandı.

KAYNAK: GROİLER İNTERNATİONAL ENCYCLOPEDİA, CİLT-1, 1993, DANBURY, CONNECTİCUT-İSTANBUL