Ad Bilimi Açısından Samsun ve Yöresindeki İnek Adları

Mediha
Mangır –
Ad Bilimi Açısından Samsun ve Yöresindeki İnek Adları

Anadolu’da inek, kırsal kesimde ve köylerde
yaşayan aileler için bir geçim kaynağıdır. Özellikle kadınlar için inek,
doğumundan ölümüne kadar günde birkaç kez temas kurdukları, konuşup dertleştikleri,
aile içinden biri olarak kabul edilir ve hoş tutulmaya çalışılır (s. 513).

Hayvanların renkleri, aldığı ada dayanak
teşkil edebilir: Siyah, kızıl ve sarı renkli ineklerin birçoğunun ismi
renklerine gönderme yapar; al kız, bal kız, kara hatun, kınalı, sarı çiçek,
sariman, zeytin…

Hayvanlar vücutlarındaki şekle, vücudunun
şekline göre de adlandırılabilirler: aynalı (başında beyaz leke olduğu için),
balaban (yan boynuzlu), kadife (tüylerinin yumuşak olması), sekül (ayağındaki
benekten dolayı)…

Hayvanın huyuna göre ad verilebilir: Boğaç
(öfkeli olması), Keçeli (inatçı), Palamut (meşe palamutlarıyla ilgilendiği
için),
Yosma (yerinde duramayan)…

Beklenti ve inanışa göre adlandırmalar:
Altın (değerli), Dursun, Maşallah, Nazara

Bitki (meyve, sebze, çiçek) adlarına göre
adlandırmalar: Fındık, Gonca, Güldalı, Karanfil, Zencefil

Çocuk dilinden adlandırmalar: Minnoş
(sevimli), Uce (uçtu kelimesini telaffuz edemeyen çocuk)

Doğduğu zamana göre adlandırmalar: Bahar, Eylül

Hayvan adlarına göre adlandırmalar: Aslan, Ceylan

Sevilen kişilerin adlarına/ sevilen adlara
göre: Aleyna, Aylin, Ayşe

Satın alındığı kişinin adına göre: Asiye, Halil

Dizilerdeki oyuncu adlarına göre: Ayten (Tek
Türkiye), Berfın (Sakarya-Fırat), Çınar (Lale Devri)

Diğer adlandırmalar: Çilem, Fundula, Kadem

Sonuç

Derlemede daha çok dişi hayvanlara ad
verildiği görülmüştür. Dişiler, erkeklere göre daha doyurgan ve üretken
olduklarından ahırda uzun süre kalırlar ve bu süre içerisinde de bir ad alırlar.
Adlandırmada bir başka gerekçe de bir ailenin birden fazla ineğe sahip
olmasıdır. Yöre halkı, ineklerle ilgili meseleler görüşülürken karışıklığa yol
açmamak için ineklerine ad vermektedir. Derleme sırasında, ineklere ad verme
geleneğine muhacir köylerinde daha az rastlanmıştır.

Mangır, Mediha. (2015), “Ad Bilimi Açısından Samsun ve Yöresindeki İnek Adları,” Geçmişten Günümüze Samsun / Canik ve
Değerleri
, Ed. Osman Köse, Canik Belediyesi Kültür Yayınları, Cilt: 1, (s. 513-518),
Samsun