Abiş Hatun Kimdir, Hayatı, Hakkında Bilgi

24

Âbiş Hatun (Ö. 685/1286) Fars’ta hüküm süren Salgurlu, atabeglerinin sonuncusu, Atabeg Sa’d b. Ebû Bekir’in kızıdır. Annesi Terken Hatun da Yezd atabeglerinden Mahmud Şah’ın kızıydı. Doğum tarihiyle ilgili olarak kaynaklarda açık bilgi bulunmamaktadır. Bununla bera­ber henüz dört beş yaşlarında bulunan Hülâgû’nun oğullarından Mengü Timur ile (ö. 654/1256) nişanlanması, onun da bu tarihlerde çocuk yaşta olduğunu göstermektedir. 1263’te atabeg olan Selçuk Şah, Âbiş’in annesini öldürttüğü gibi Âbiş’le kız kardeşi Salgım’ı da hap­setti. Selçuk Şah’ın Şiraz’daki Moğol baskakları (idarî ve malî yetkilere sahip memurlar) Oğul Bey ve Kutluğ Bitikçi’yi de Öldürünce. Hülâgû onu cezalandır­mak için üzerine asker gönderdi. Âbiş ve kız kardeşi hapisten kurtarıldılar. Selçuk Sah Kâzerûn’da yakalandı ve da­ha sonra da öldürüldü (1263). Hülâgû’­nun emri ile Âbiş de Salgurlu tahtına çıkarıldı; adına hutbe okunup sikke ke­sildi (662/1263-64).

Atabegliğinin ilk yılında aslen Şirazlı olan Kadı Seyyid Serefeddin. Horasan’­da etrafına topladığı müridleriyle Fars’a gelerek mehdîlik iddiasında bulundu. Ancak taraftarları ile birlikte Güvar Köprüsü civarında mağlûp edildi (1265). Daha sonra Abaka tarafından Fars’ın emirlik ve hâkimliğine tayin edilen Ong-yatu, Âbiş’in divan beyi olan Kölçe’yİ öldürttü. Ongyatu sert tavrı sebebiyle Abaka’ya şikâyet edildiğinden elçilikle Çin’e (Kubilay Kaan’a) gönderildi. Bunun üzerine 670’te (1271-72) en büyük ve itibarlı emîrlerden Soğunçak Noyan, Fars hâkimi sıfatıyla Şiraz’a geldi. Onun gelişiyle Fars’ta yeni bir malî sistem uy­gulandı ve ülke idarî yörelere (bölük) ayrılarak mukâtaa usulüyle yönetildi. Soğunçak, iki yıllık Fars vergisinden müteşekkil hazine ve yanında Âbiş Ha­tun da olduğu halde Abaka’nın karar­gâhına döndü. Âbiş Hatun’un da büyük bir ihtimalle aynı yıl (670) veya bundan kısa bir süre sonra Şehzade Mengü Ti­mur’la evlendirildi. Bununla ilgili olarak Fars’ın gelirinden Âbiş Hatun’a 70.000 altın, yıllık tahsis edildi. Âbiş’in bu evli­likten Kördüçin ve Algançı isimlerinde iki kızı oldu.