Abdülaziz Efendi (Hekimbaşı) Kimdir, Hayatı, Eserleri

69

Abdülaziz Efendi (Hekimbaşı) (ö. 1197/1783) Türk tıp bilgini, şair ve bestekâr.

Babası meşhur Osmanlı tarihçisi Mehmed Subhi Efendi’ye (ö. 1769) nisbetle Subhîzâde lakabı ile şöhret bulmuştur. Şiirde Aziz mahlasını kullandığı için Aziz Efendi olarak da anılır.

1149’da (1736) İstanbul’da doğdu. İlk öğreniminden sonra İstanbul med­reselerinde tahsiline devam etti. Ardından tıp çalışmalarına yöneldi ve bu meslekte büyük başarı göstererek dik­kati çekti. Bir ara tıp tahsili için Viya-na’ya gittiği söylenir. Daha sonra saraya alındı ve “Etıbbâ-yı şehriyârî”ler (saray hekimleri) arasına girdi. 1757’de mü­derris oldu: bu görevini uzun müddet devam ettirdi. 19 Şubat 1776’da hekimbaşılığa getirildi; ancak bu görevin­de bir yılı doldurmadan azledildi. 1782 sonlarında Kudüs pâyesiyle Üsküdar mevleviyet’ine tayin edildi. 1783 yılında İstanköy’e sürgün edilmesinden az sonra orada vefat etti.

Arapça, Farsça, Latince. İtalyanca ve Fransızca bilen Abdülazîz Efendi, bil­hassa tıp alanında yaptığı tercümelerle Batı’daki hekimlik çalışmalarını tanıt­mış ve eserleriyle Türk hekimlik tari­hinde önemli bir yer kazanmıştır. Ayrı­ca edebiyat ve mûsiki ile de meşgul olmuştur. Şiirlerini topladığı mürettep divanı ve yaptığı bestelerle bu sahalar­daki kudretini ortaya koymuştur. Şöh­retinin parlak zamanı III. Mustafa ve I. Abdülhamid devirlerine rastlamaktadır. Astrolojiye (İlm-i ahkâm-ı nücûm) vuku­fu ile de tanınan Abdülaziz Efendi bu alanda yaptığı tercümelerde, konuyla yakından ilgilenen III. Mustafa’dan bü­yük teşvik görmüştür. Mûsikide kimler­den faydalandığı bilinmemektedir. Za­manımıza sadece altı bestesinin notası ulaşabilmiştir.